Welk boek zou iedere vrouw gelezen moeten hebben? Op die vraag geeft maandelijks een gastauteur antwoord. Dit keer kiest Guikje Roethof, publicist en algemeen secretaris van de Amsterdamse Kunstraad, voorLa domination masculine van Pierre Bourdieu.

Van La domination masculine van Pierre Bourdieu heb ik geen Nederlandse vertaling kunnen vinden. Blijkbaar vonden de uitgevers dat dit boek, toen het in 1998 verscheen, best mocht ontbreken in de feministische boekenkast. Onbegrijpelijk, want de Franse socioloog die al eerder de machtsprincipes in de politiek, de kunst en de televisiewereld genadeloos blootlegde, beschrijft overtuigend hoezeer ons denken en doen nog steeds worden beheerst door traditionele rolpatronen.
Bourdieu laat zich inspireren door Virginia Woolf, die de 'monsterlijke, luidruchtige man met zijn kinderlijke neigingen en zijn dubieuze hang naar macht' afzet tegen 'zijn vrouwen, opgesloten in het huis, zonder toegang te hebben tot de kringen waaruit zijn kring is samengesteld'.

Na zijn onderzoeken naar de oorsprong van sociale ongelijkheid, verdiept Bourdieu zich voor La domination masculine in een veel diffuser machtsverschil. Een verschil dat niet te herleiden is tot rijkdom of armoede, of al dan geen toegang tot kennis en de netwerken waarover een mens beschikt.
De mannelijke dominantie berust op historische pijlers in ons collectieve bewustzijn. Bourdieu onderzocht het samenlevingspatroon van de Kabylen in Noord-Algerije en beschrijft hoe de mannen van jongsaf geleerd wordt zich in het openbaar te manifesteren, terwijl de meisjes leren op tijd hun ogen neer te slaan en zich voorbereiden op een leven binnenshuis. Mannelijk staat voor rechtop, ferm, edel en de vrouw is de 'negatieve omkering van de fallus': haar onderworpenheid komt tot uiting in een natuurlijke neiging tot 'buigen, bukken, vooroverlopen en zichzelf neerhalen'.

Voor een eigentijds publiek niet zulke spannende observaties, tenzij je een duik wilt nemen in het islamdebat, maar Bourdieu legt een direct verband met het heden. Ons gedrag is terug te voeren op deze conventies. 'Zij is te lang voor een meisje,' geeft hij als voorbeeld. Doordat deze dooddoener algemeen geaccepteerd is, krijgt het oordeel een sociale betekenis en zullen meisjes zelf ook wensen dat ze 'niet te lang zijn'.

Volgens Bourdieu worden wij nog steeds beheerst door traditionele rolpatronen

De feministische strijd voor de gelijkheid van de vrouw miskent volgens Bourdieu de ware aard van de discriminatie. Ook als gelijke rechten zijn toegekend, associëren wij de man, die eveneens gevangen zit in een rolpatroon, met kracht en leiderschap en de vrouw met ondersteunende werkzaamheden. Zijn werk betaalt beter en omdat het beter betaalt, is het mannenwerk. De moderne manager die er niet voor terugdeinst 20 of 40 procent van zijn personeel te ontslaan, past volgens Bourdieu naadloos in een cultuur waarin de 'moed' van de man permanent moet worden bewezen.
En de meisjes? Die kijken voortdurend naar zichzelf via de mannen en zijn bang niet te voldoen aan het beeld van de ideale vrouw. Voor hen geen liefde zonder rationalisatie. Ondanks alle romantische gevoelens zijn ze door hun historisch gevormde conditie meer verliefd op de sociale positie van de man in kwestie dan op hemzelf. Hoe treurig.

Het is jammer dat deze scherpe observaties vervat zijn in gortdroog proza, waarin de redacteur van Bourdieu uit ontzag voor de wetenschap het mes niet heeft durven zetten. Daarom is La domination masculine lang niet voor iedereen een aanrader.