’22-jarige meisjes doen meestal niet meer dan op hun rug liggen met
hun benen wijd.’ Aldus radio DJ Gareth Cliff enkele weken geleden
tijdens zijn show op de populaire radiozender 5 FM.

Cliff interviewde Angela Larkan, een 27-jarige activist die op 22-jarige leeftijd een
organisatie opzette die strijdt tegen negatieve beeldvorming rondom
hiv/aids. Hij noemde het bewonderenswaardig dat ze niet met de benen
wijd lag op 22-jarige leeftijd.

Omdat mijn krakkemikkige autoradio alleen 5 FM kan ontvangen, luister
ik elke ochtend naar Cliff. Zijn droge nogal bizarre gevoel voor humor
vormt het beste tegengif voor het vaak agressieve verkeer in
Johannesburg.

De opmerking van Cliff leidde tot een stroom van klachten bij de klachtencommissie van de omroep. Want hoewel Zuid-Afrika in termen van vrouwenparticipatie (bijvoorbeeld in het bedrijfsleven, arbeidsmarkt en de politiek) en culturele beeldvorming over vrouwen
bepaald niet het meest progressieve land ter wereld is, kom je niet
makkelijk weg met seksistische opmerkingen. Het heeft namelijk wél één
van de meest progressieve grondwetten ter wereld. Het verbod op
discriminatie is bijzonder goed beschermd.

De klachtencommissie oordeelde in het geval van Cliff dat er geen
sprake was van haatzaaien op grond van gender. Terecht, lijkt mij. De grondwet, en de daarop gebaseerde wetten, verbieden smakeloze overdrijvingen - zoals die van Cliff - niet. Wat wel verboden is, is het propageren van haat tegen vrouwen.

Dat ondervond de grootste politieke oproerkraaier van het moment, ANC
jeugdleider Julius Malema. Hij zei dat de vrouw die president Zuma had
beschuldigd van verkrachting in 2006, ongetwijfeld van de seks had
genoten. Ze was namelijk gebleven tot de ochtend en had toen om ‘taxi
geld’ gevraagd. Vorig jaar oordeelde de ‘equality court’ dat die woorden
neerkomen op haatzaaien jegens vrouwen. Hij werd veroordeeld tot een
boete die hij moest betalen aan een vrouwenrechtenorganisatie.

In 2006 slikte toenmalig presidentskandidaat Zuma zijn opmerking over
homorechten abrupt in toen vrouwenrechtenorganisaties over hem heen
vielen. Tijdens een campagnebijeenkomst had hij gezegd dat het
homohuwelijk een schande was voor de natie en voor God. Voordat de
organisaties een haatzaai zaak aanhangig konden maken, maakte hij
publiekelijk excuses.

Zuid Afrika is een uniek land als het gaat om de bescherming van
mensenrechten, inclusief vrouwenrechten. Zoals in zoveel landen, bestaan er ook in Zuid-Afrika zat seksistische denkbeelden rond. Maar als die denkbeelden worden
geuit, dan is er een acuut grondwettelijk bewustzijn dat corrigerend
werkt in het publieke domein.

Ruth Hopkins is journalist (print en radio) correspondent Zuid-Afrika (o.a. Parool) en ook internationaal jurist. In 2005 schreef Hopkins het boek 'Ik laat je nooit meer gaan', over vrouwenhandel. Tot voor kort had ze een interviewrubriek voor Opzij en publiceerde eerder o.a. in Parool, NRC Handelsblad, Vrij Nederland.

www.ruthhopkins.eu