Harriet Ludidi, een 46-jarige werkeloze moeder van vijf kinderen, heeft een nieuwe manier gevonden om kosten te besparen. In eMalaheni , een sloppenwijk in Soweto, besteedt Harriet een groot gedeelte van haar dag aan het maken van steenkoolballen. Ze vergaart de dunne laag steenkoolstof die een steenkoolmijn achter heeft gelaten op huizen, straten en ramen. Daarna haalt ze klei uit de rivieroever en van die ingrediënten maakt ze steenkoolballen, die ze in de zon legt te drogen. Na enkele uren zijn de steenkoolballen klaar om gebruikt te worden als brandstof voor verwarming van haar huis en om mee te koken. Harriet heeft geen beschikking over elektriciteit of kraanwater.

Harriet’s inventieve overlevingsstrategie is echter geen lange termijn oplossing. Ze is noodgedwongen een groot gedeelte van haar dag bezig met het vergaren van brandstof en heeft hierdoor effectief geen tijd om werk te zoeken, onderwijs te genieten of wat dan ook. Ze bespaart op de kosten, maar kan haar situatie niet substantieel veranderen.

De erfenis van apartheid heeft ertoe geleid dat veel gemeenschappen in Zuid Afrika overleven zonder toegang tot basisbehoeften zoals huisvesting, elektriciteit en gezondheidszorg. Binnen deze gemeenschappen delven de vrouwen het onderspit. De ‘feminisation of poverty’ mag een vreemd concept lijken op het eerste gezicht, want mannen en vrouwen worden beiden getroffen door armoede, maar het blijkt dat in Zuid Afrika jonge meiden stoppen met school zodat ze een inkomen kunnen vergaren voor het gezin. Daarnaast zijn de typische vrouwen sectoren (textiel, - en leerindustrie en de kledingindustrie) keihard getroffen door de massale werkloosheid in het land. Uit statistieken blijkt dat meer vrouwen dan mannen werkeloos zijn.

Critici beweren dat het de regeringspartij ANC het niet is gelukt deze misstand recht te zetten. Het heeft een neoliberale koers, gericht op economische groei, omarmd in plaats van de constitutionele belofte van gender gelijkheid en armoedebestrijding waar te maken. Voeg daar aan toe de gebrekkige basisvoorzieningen en de gestage toename van de prijs van voedsel en je begrijpt waarom vrouwen als Harriet onmogelijke keuzes moeten maken tussen betalen voor die basisvoorzieningen en het voeden van monden in de familie.

Het verhaal over de steenkoolballen heeft ook betrekking op een ander actueel onderwerp. Zuid Afrika is een groot producent en consument van steenkool, een zeer vervuilende brandstof. Op dit moment zijn de wereldleiders samen in Durban om op VN niveau maatregelen af te spreken die klimaatverandering tegen moeten gaan. De mondiale armoedeproblematiek staat waarschijnlijk niet hoog op de agenda. Hoewel klimaatverandering juist voelbaar is voor armen, is het overduidelijk dat Harriet het zich niet kan veroorloven zich druk te maken over het milieu.

Ruth Hopkins is journalist (print en radio) correspondent Zuid-Afrika (o.a. Parool) en ook internationaal jurist. In 2005 schreef Hopkins het boek 'Ik laat je nooit meer gaan', over vrouwenhandel. Tot voor kort had ze een interviewrubriek voor Opzij en publiceerde eerder o.a. in Parool, NRC Handelsblad, Vrij Nederland.

www.ruthhopkins.eu