Het Eureka-gevoel van vrouwen

Ze komen eraan, de vrouwelijke uitvinders. Met 1001 ideeën en zonder het air waarmee veel mannelijke collega's hun uitvinding opkloppen.

De opmars van de Willeke Wortels

Soms zijn ze een beetje aarzelend: 'Zou dit misschien iets kunnen zijn?'

Maar ze worden ook kritisch ontvangen: 'Huh, een vrouw én ze heeft een idee, het zal me benieuwen.'

'Er vindt op dit moment een inhaalslag plaats,' zegt voorzitter Wouter Pijzel van de Nederlandse Orde van Uitvinders (NOVU), de beroeps organisatie van professionele uitvinders. 'Eeuwen lang is uitvinden hoofdzakelijk een mannenaangelegenheid geweest, maar de laatste paar jaar neemt het aantal vrouwen opvallend toe.' Het percentage vrouwelijke uitvinders dat bij de NOVU is aangesloten, schommelde het afgelopen decennium tussen 0,5 en 1 procent. Maar de laatste twee jaar steeg het aantal vrouwelijke leden opeens naar 5 procent. Pijzel spreekt van een kentering. Ook ID-NL, een Rotterdamse organisatie die uitvinders helpt hun producten op de markt te brengen, signaleert steeds meer vrouwelijke uitvinders. 'Ik merk het aan onze spreekuren. Tot voor kort kwamen er alleen mannen advies vragen, maar tegenwoordig zitten er af en toe vrouwen bij,' zegt directeur Egbert Ottevanger. Volgens hem neemt hun aantal toe doordat er meer vrouwen werkzaam zijn in technische beroepen. 'Ze zijn actiever in de sectoren van het bedrijfsleven waar technische oplossingen voor problemen worden bedacht.'

Vandaag de dag lopen meer vrouwen warm voor techniek. Het percentage dat techniek studeert, is de afgelopen tien jaar met ongeveer één procent per jaar gestegen. Geen spectaculair resultaat maar aardig genoeg, constateert het VHTO-netwerk van vrouwelijke ingenieurs. Woordvoerder Gertje Joukes: 'Techniek is altijd een mannen domein geweest, je kunt niet verwachten dat dat plotseling radicaal verandert.' Volgens cijfers van het CBS rondde 7 procent van alle vrouwen in het hoger beroepsonderwijs vorig jaar een technische opleiding af. Het percentage vrouwelijke academici dat een ingenieurstitel haalde, was 5 procent.

Vrouwen doen vooral ontdekkingen op huis-, tuin-, en keukengebied. 'Je doet de uitvindingen die passen bij je referentie kader,' verklaart Madelon Revermann, uitvinder en de afgelopen vijf jaar bestuurslid van de NOVU. 'Zelf weet ik bijvoorbeeld niets van sensoren. Op dat gebied zal ik dus nooit met verbeteringen komen.'

Maar de verschillen tussen uitvindingen van vrouwen en mannen nemen wel af, concludeert de NOVU. 'Ik heb hier bakken vol huis-, tuin-, en keukenvindingen, die voor een heel groot deel afkomstig zijn van mannen. Zoals een speciale lepel voor baby's, die voorkomt dat de pap van de lepel druipt. Omgekeerd ontwerpen vrouwen technische uitvindingen die niets met kinderen of huishouden te maken hebben. Zoveel verschil zit er dus niet meer tussen.'

Voor juichkreten is het te vroeg. Uitvinden is nog altijd vooral een mannenzaak. Vijf procent vrouwelijke NOVU-leden zijn er nog altijd niet meer dan 31. En onder de 25 genomineerden voor de prijs van de beste uitvinding van het jaar, die ID-NL jaarlijks uitreikt, zat de laatste keer geen enkele vrouw. Egbert Ottevanger: 'Een goede vinding met een vrouw eraan gekoppeld, is nog steeds vrij schaars. Ook al stijgt het aantal vrouwen met een interesse voor techniek, het zijn er nog altijd te weinig.'

Maar volgens Revermann is een tech nische knobbel helemaal geen noodzakelijke voorwaarde voor het doen van een uitvinding. 'Je kunt een goed idee hebben en de technische kennis van anderen gebruiken om het te realiseren.' Dat deed Melanie Derks uit Leeuwarden die een 'duodouche' bedacht: een hulpstuk voor de douchekraan waarop twee slangen kunnen worden aangesloten, zodat je met z'n tweeën tegelijk kunt douchen. Het moest mogelijk zijn om de waterdruk te variëren, zodat de een onder een hardere straal kan staan dan de ander. Maar ze beschikte niet over de technische kennis en het gereedschap om dit te realiseren. 'Daarom heb ik voor het technisch gedeelte iemand uit m'n vriendenkring ingeschakeld.'

Er lopen genoeg vrouwen rond met goede ideeën, vindt Revermann, alleen treden ze er niet snel mee naar buiten. 'Ik merk dat vrouwen hele hoge eisen stellen aan hun product voor ze het aan anderen laten zien. Ze wegen de voors en tegens van hun idee zorgvuldiger af dan mannen voordat ze de markt opgaan.'

NOVU-voorzitter Wouter Pijzel contstateert hetzelfde: 'In vergelijking tot mannelijke uitvinders stellen vrouwen zich een stuk bescheidener op. Ze komen hier een beetje aarzelend binnen, zo van: "Zou dit misschien iets kunnen zijn?" We hadden hier bijvoorbeeld een vrouw die, toen ze tussen de kinderen kwam te zitten, allerlei verbeteringen ontdekte op het gebied van babyverzorging. Het heeft even geduurd voor ze besefte dat het commercieel best interessant is die verbeteringen op de markt te brengen. Mannen kloppen hun vinding meer op. Ze komen binnen met het air: "Kijk nu toch eens wat ik heb gevonden!" Ze denken al snel dat hun vinding de wereld gaat veroveren.' Het businessplan dat vrouwe lijke uitvinders opstellen met cijfers over de verwachte omzet en de mogelijke verkoopprijs, is doorgaans een stuk realistischer dan dat van mannen, is zijn ervaring.

Het is niet verwonderlijk dat vrouwen hun uitvinding zo zorgvuldig tegen het licht houden voor ze ermee naar buiten treden. Ze worden vaak kritischer ontvangen door het bedrijfsleven en dan met name door de researchafdelingen van bedrijven. 'Ik merk het zelf ook als ik met een product naar een bedrijf toe ga,' zegt Madelon Revermann. 'Je komt als buitenstaander met een idee voor een product dat ze eigenlijk zelf hadden kunnen bedenken. Dat is een delicate zaak. Een directeur van zo'n bedrijf kan je idee nog zo enthousiast ontvangen, over het algemeen word je als een bedreiging ervaren. Op de Research en Developement afdelingen zitten doorgaans mannen. En als je als man voorbij wordt gestreefd door een vrouw ligt dat nog gevoeliger.'

Uitvindster Bianca Vroomen beaamt dit. Uitvinden is niet moeilijk. Moeilijk is het overtuigen van de mannelijke ingenieurs van de fabrieken aan wie ze haar uitvinding de afgelopen jaren probeerde te verkopen. Vroomen bedacht een systeem waardoor vrachtwagens minder snel kantelen. Ze stapte ermee naar een truckfabrikant in Munchen en keerde ontgoocheld terug. 'Vier uur lang sprak ik met twee ingenieurs. Al die tijd kreeg ik geen koffie, geen thee, niets. Ze behandelden me alsof ik het eerste beste domme blondje was, gingen nauwelijks serieus in op de ideeën die ik naar voren bracht. Na afloop zeiden ze: "We zien wel wat we ermee doen." Ik heb nooit meer iets van ze gehoord.'

Ook Melanie Derks had het gevoel dat de medewerkers van de bedrijven aan wie ze het prototype van haar duodouche liet zien, haar niet serieus namen. 'Als ik binnenkwam, merkte ik dat ze verbaasd opkeken: "Huh, een vrouw én ze heeft een idee, het zal me benieuwen." De promotie van haar nieuwste uitvinding pakte Derks daarom anders aan. Ze bedacht een zogenaamde kin derledikantverkleiner, een kunststof balkje in een stoffen hoes dat in een kinderbed wordt bevestigd en voorkomt dat baby's naar het voeteneind schuiven en dus onder de dekens belanden. Ze schakelde een man in om haar idee te verkopen, De uitvinding loopt goed en is vanaf september verkrijgbaar bij babyspeciaalzaak Prénatal. Ze is ervan overtuigd dat haar succes ten dele te danken is aan het feit dat ze de stap naar de markt dit keer aan een man overliet. 'Hij is een betere verkoper dan ik, dat voorop, maar het scheelt ook dat hij vertrouwd is met de taal die er wordt gesproken in het bedrijfsleven, met de manier van onderhandelen. Hij beweegt zich makkelijker in die mannenwereld dan ik.'

In Nederland hebben vrouwelijke uitvinders zich niet georganiseerd, zoals bijvoorbeeld op de Filippijnen, in Finland of Canada. 'We hebben als bestuur wel eens een balletje opgegooid en voorgesteld om binnen de NOVU een aparte commissie voor vrouwelijke uitvinders op te richten,' zegt Wouter Pijzel. 'Maar er bestond geen animo voor.'

Ook Melanie Derks is geen voorstander van een aparte club van vrouwelijke uitvinders. Wel zou ze graag ervaringen willen uitwisselen met vrouwelijke collega's. 'Veel mannen doen beroepshalve allerlei vindingen. Ze hebben een specialistische opleiding, het bedrijf waar ze werken beschikt over de nodige financiële middelen. Vrouwen komen vaak tot een uitvinding vanuit een ongemak dat ze tegenkomen in het dagelijks leven. Dat is een andere manier van uitvinden. Ik vermoed dat vrouwen elkaar heel wat tips kunnen geven.'

Solidariteit onder vakgenoten is essentieel, vindt ook Madelon Revermann. 'Als je met iets nieuws komt, zegt iedereen in je directe omgeving vrijwel meteen: "O, dat wordt niets." Om gek van te worden! Veel mensen spelen graag op safe, nemen liever geen risico. En dat doe je als uitvinder juist wél. Je bent met iets bezig dat misschien pas over tien jaar iets zal opleveren. Of misschien wel nooit.'

Binnenkort wordt de Vijfde Nationale Uitvindersdag gehouden in Mediaplaza te Utrecht.

Voor informatie: 0294-232862, www.novu.nl

Tel. ID-NL: 010-2066969

Spaarrekening geplunderd

Hermie Engelbertink ergerde zich suf aan haar zoons mitella. De knoop duwde vaak pijnlijk in zijn nek en na een paar uur zat de mitella weer verkeerd. Zelf kon hij met één hand onmogelijk de knoop of de veiligheidsspeld loskrijgen, waardoor zij de hele dag doende was de knoop los te prutsen en zijn draagdoek te verschuiven. Ze ging op zoek naar een praktischer draagdoek. Tot haar verbazing hadden apothekers en drogisterijen niets anders in hun collectie dan die witte doek van vijf gulden. 'Vol strekt idioot voor een ontwikkeld land als Nederland.'

Ze kroop achter de naaimachine en toverde de Hermitel te voorschijn: een recht hoekige open draagzak aan een band die schuin over de rug loopt en via een klittenbandsluiting met één hand op elke hoogte verstelbaar is. Haar zoon kreeg zoveel positieve reacties dat ze begon te vermoeden dat er een markt voor haar creatie was. De stichting Consument en Veiligheid bevestigde dit: Nederland telt gemiddeld zo'n driehonderdduizend armbreuken per jaar. 'En dan hebben we het nog niet eens over vingerblessures, schouder letsels en noem maar op,' zegt Engelbertink.

Ze plunderde haar spaarrekening, verkocht haar aandelen en startte met vijfentwintigduizend gulden een bedrijfje aan huis. Met de hulp van een naaister produceerde ze de eerste stapel Hermitels: donkerblauwe voor volwassenen en kleurige modellen voor kinderen. Daarna volgde wat ze achteraf de moeilijkste stap noemt: de gang naar de markt. De eerste apothekers die ze benaderde, zagen weinig in haar product. Ze vonden de Hermitel duur en betwijfelden of er vraag naar was. En er waren bedrijven die haar con tracten voorlegden waarvan de kleine lettertjes haar het recht ontnamen de Hermitel via andere groothandels te distribueren.

Inmiddels gaan de zaken beter. De kosten heeft ze er uit en de balansrekening vertoont sinds kort een bescheiden winst. De tweede helft 1999 verkocht ze bijna zevenhonderd exemplaren, het afge lo pen halfjaar een kleine vijfduizend. De productiekosten zijn laag: leerlingen van een Nederlandse coupeuse-opleiding naaien de Hermitels en de verpakking komt uit China.

Vandaag de dag is de Hermitel bij alle grotere Etos-vestigingen te vinden.

'Tussen de pleisters en de wonden voetverzorging,' vertelt ze trots.

'Hier heb ik van gedroomd'

Vier uur achtereen stond Bianca Vroomen in de file omdat er een vrachtwagen was gekanteld. Vreemd, dacht ze, dat hiervoor nog altijd niets is gevonden.

Ze besloot zelf op zoek te gaan naar een oplossing.

Als dochter van een vader met een transportbedrijf, wist ze al het een en ander over vrachtwagens. Het Korps Landelijke Politiedienst beloofde haar te tippen als er weer een vrachtwagen was gekanteld, zodat ze ter plekke kon kijken wat er fout was gegaan. Ze nam verschillende merken vrachtwagens nog eens onder de loep en stoeide met een model.

Vroomen werkt vanuit haar woonhuis. Haar technisch onderzoeksbureau zetelt op de zolderkamer. Daar onstond het idee voor een systeem dat vrachtwagens voor kantelen moet behoeden. De spil van dit systeem is een sensor die wordt ingebouwd in het stuur van de vracht wagen en die wordt geactiveerd zodra een chauffeur, bijvoorbeeld door over vermoeidheid, zijn grip op het stuur verliest. De sensor laat het stuur dan trillen of verandert de hellingshoek van de chauffeursstoel, wat de bestuurder weer alert maakt. Ook controleert de sensor de positie van de cabine ten opzichte van het onderstel. Zodra de kans op kantelen vergroot, waarschuwt de sensor de chauffeur.

Vroomen wist meteen dat het een goede uitvinding was. En dat de tijd er rijp voor is. 'Door de economische groei rijden er meer vrachtwagens op de weg dan ooit. In 1997 kantelden er in Nederland gemiddeld twee vrachtwagens per week; nu zijn dat er al vier.'

DaimlerChrysler, de producent van Mercedes, reageerde enthousiast toen ze in Stuttgart haar vinding bekendmaakte. De autoproducent heeft haar onlangs gevraagd de komende anderhalf jaar in Stuttgart te komen werken, zodat ze haar systeem verder kan ontwikkelen en kan testen in de vrachtwagens van Mercedes. Vroomen trilt nog na van de onderhandelingen. 'Ze zijn enorm geïnteresseerd. Hebben me financieel een zeer goed bod gedaan, een huis en een auto beloofd. Natuurlijk doe ik het. Zo'n kans krijg je niet alle dagen. Hier heb ik van gedroomd.'

Jocelyn Moreau

Door Martine Zuidweg / 01 september 2000 / ()

5 artikelen
  • Mug met de gouden tand last voorstelling af

    22 april 2014

    Na het ter perse gaan van het meinummer Opzij werd bekend dat Mugmetdegoudentand de voorstelling 'De Freudjes, geen familie' te annuleren. Wegens ziekte kan niet aan de eigen kwaliteitseisen worden voldaan, aldus de makers.

  • Opzij aanbieding: 'Neelie'

    18 april 2014

    Ontvang de biografie van 'Neelie' als eerste en zonder bezorgkosten thuis.

  • Vrouwen betere schoolleiders dan mannen

    17 april 2014

    Vrouwen zijn betere schoolleiders dan mannen, dat blijkt uit het jaarlijkse onderwijsverslag van de Onderwijsinspectie. Bijna veertig procent van de vrouwen scoort bovengemiddeld goed. Bij mannen heeft ruim twintig procent dezelfde score.

  • Neelie, jaloersmakend authentiek

    17 april 2014

    Deze maand verschijnt het boek Neelie. Brave meisjes schrijven zelden geschiedenis waarin familie, vriend, vijand en Neelie Kroes zelf vertellen over het leven van ’s lands succesvolste vrouw. Speciaal voor Opzij licht de schrijfster van het boek, historicus Alies Pegtel, Kroes’ emancipatoire ontwikkeling uit. Gevolgd door een voorpublicatie uit het boek.

  • Een beetje stress is goed voor je

    17 april 2014

    Weer tot middernacht doorgewerkt om met stoom uit je oren de deadline te halen? Helemaal niet zo erg. Een beetje stressen is gezond. En maakt nog sociaal ook.