De eerste feministische golf begon in Nederland omstreeks 1870 en duurde tot ongeveer 1919. Dat het feminisme rond 1870 opkwam in Nederland, had te maken met de industrialisatie en de modernisering van het leven die daarvan het gevolg was.
Vrouwen uit de gegoede burgerij gingen zich vervelen. Ze mochten niet werken, de meeste huishoudelijke taken werden verricht door dienstboden, de verzorging van de kinderen werd veelal gedaan door kindermeisjes. Tegelijk waren deze burgervrouwen voor hun inkomen volstrekt afhankelijk van hun familie.

Volgens de Nederlandse wet waren vrouwen zelfs handelsonbekwaam. Ze hadden geen burgerrechten, en de man had volledige zeggenschap over het bezit van zijn vrouw, over haar inkomen en de kinderen. Een vrouw kon ook alleen scheiden als de man een minnares had die hij meenam naar de echtelijke woning. In de wet was opgenomen dat de vrouw gehoorzaamheid was verschuldigd aan de echtgenoot.

Ook in het onderwijs werden vrouwen gediscrimineerd. Vervolgopleidingen waren alleen voor jongens toegankelijk. Tegen dit alles kwamen de vrouwen uit de ‘gegoede’ burgerij vanaf 1870 in opstand. Zij werden daarbij onder andere geïnspireerd door een beschouwing van de Engelse filosoof John Stuart Mill, over de ‘onderwerping van de vrouw’. Mill pleitte hierin onder andere voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen. En hij schreef dat het niet eerlijk is om te spreken over verschillen in natuur tussen man en vrouw, omdat de vrouw nooit echt de kans heeft gekregen zich te ontplooien.

Belangrijke thema’s in de eerste feminitische golf waren de strijd om (goedbetaald) werk voor vrouwen, beter onderwijs, kiesrecht, en erkenning en financiële steun van onwettige kinderen door hun vaders.


Belangrijke data uit uit de eerste feministische golf


•1889: Oprichting van de Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV). Dit was de eerste organisatie die in actie kwam tegen de ondergeschikte positie van vrouwen. Oprichter was Wilhelmina Drucker. Lidmaatschap stond alleen voor vrouwen open. De VVV profileerde zich door het schrijven van brieven aan de Tweede Kamer, het houden van spreekbeurten en het uitgeven van brochures.

•1894: Oprichting van De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VvVK). Oprichters waren Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs (zie foto). Hoofddoel was het strijden voor vrouwenkiesrecht. Later kwam er een scheuring in de VvVK en ontstond de Nederlandse Bond voor Vrouwenkiesrecht. Deze meer gematigde feminstes wilden zich niet alleen richten op vrouwenkiesrecht, maar wilden vrouwen ook ‘opvoeden’ om hen voor te bereiden op het kiesrecht. Een derde organisatie was de in 1908 door Mathilde Wibaut opgerichte Nederlandse Bond van Sociaal-Democratische Vrouwenclubs, die in tegenstelling tot de VvVK voorstander was voor algemeen kiesrecht voor vrouwen. De VvVK wilde censuskiesrecht, waarbij kiesrecht afhankelijk werd gesteld van de ‘kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand’. Pas in 1913 veranderde de VvVK haar doelstelling in algemeen kiesrecht en in 1916 liepen de SDVC-vrouwen en de VvVK-vrouwen samen in een deemonstratie voor vrouwenkiesrecht.

•1898: Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in Den Haag. Deze tentoonstelling, georganiseerd door verschillende vrouwenorganisaties, bracht vrouwenarbeid voor het eerst in de geschiedenis onder de publieke aandacht. Te zien was welk werk vrouwen zoal verrichtten. Daarnaast wilde men aandacht vragen voor betere arbeidsomstandigheden voor vrouwen, en de belangstelling voor vrouwenarbeid verhogen.

•1917: vrouwen krijgen passief kiesrecht en mochten zich dus verkiesbaar stellen. In 1918 kwam als eerste vrouw Suze Groeneweg (SDAP) in de Tweede Kamer. Bij de gemeenteraadsverkiezingen kwamen er honderd vrouwen in de verschillende gemeenteraden, ongeveer een procent van alle leden.

•1919: vrouwen krijgen actief kiesrecht. Op 18 september tekent Koningin Wilhelmina een wet die vrouwen het volledige kiesrecht geeft. Bij de eerste verkiezingen daarna, in 1922, kwamen zeven vrouwen in de Tweede Kamer.