Hoofddoek en Maagdenvlies. Waarom het Midden-Oosten een seksuele revolutie nodig heeft - Mona Eltahawy

Boekenclub

6/2015
De Egyptische Mona Eltahawy pleit voor een seksuele revolutie in het Midden-Oosten. ‘Zolang de patriarch in de vorm van een dominante man ook nog in onze slaapkamer zit, komt er nooit verandering.’

Mona Eltahawy legt haar onderarm op het tafeltje bij Costa Coffee op Zamalek, het chique eiland midden in Caïro. Ze wijst naar de tattoo van de Egyptische godin Sekhmet op haar rechterarm. ‘Dit is de godin van vergelding en seks. Een boze vrouw die ook nog eens heel veel van seks houdt. Ik heb ’m laten zetten nadat ik in 2011 tijdens een arrestatie door de Egyptische militairen en geheime dienst ben aangerand. Ze hadden mijn arm gebroken, maar niet mijn ziel.’ Ze bestelt een latte bij een van de jongens in het café. Hij probeert niet te kijken naar haar felrood geverfde krullen. Zelfs hier in deze rijke buurt waar niet alle vrouwen gesluierd zijn, is Eltahawy een opvallende verschijning. ‘Mijn uiterlijk is een bewuste keuze. Ooit nam ik als tiener de beslissing een hoofddoek te dragen. Dat voelde één jaar heel fijn en daarna heb ik er acht jaar over gedaan die doek af te leggen. Nu loop ik over straat zoals ik dat wil. Daarom ben ik teruggekomen uit New York en woon ik weer in Caïro. Ook vrouwen als ik hebben het recht hier te zijn.’

De boosheid van Mona Eltahawy is goed te voelen in haar nieuwe boek Hoofddoek en Maagdenvlies. ‘Ik koos heel bewust voor de titel Hoofddoek en Maagdenvlies. De slechte positie van vrouwen in onze wereld komt doordat de conservatiever wordende samenleving ons gevangen zet tussen wat we op ons hoofd hebben en wat er tussen onze benen zit. Zolang vrouwen
niet worden gezien als volwaardige mensen met het recht op eigen keuzes over hun seksualiteit, wordt het niets met die politieke revoluties in onze regio.’ 

In de Arabische wereld vinden velen haar aanpak te fel, te provocerend en te zeer gericht op de stereotiepe beelden van het westen over Arabische vrouwen als slachtoffer van mannen. Eltahawy: ‘Dat hoorde ik ook na mijn artikel Why do they hate us? in het Amerikaanse blad Foreign Policy. Waarom schreef ik in het Engels? Waarom hing ik de vuile was buiten? Waarom krijgen mannen die vragen niet als ze in hetzelfde blad schrijven over de slechte economische situatie in Egypte? Of over de opmars van de zogenaamde Islamitische Staat? Het hangt samen met mijn activisme voor vrouwenrechten. Dan gaat het over onze culturele en religieuze waarden en moet ik ineens bedeesd mijn mond houden. Nou, al die onrechtvaardigheid en onderdrukking van de vrouwelijke seksualiteit in naam van religie en traditie heeft ook niets aardigs, dus verwacht nu geen beleefde, brave meisjeshouding van mij.’

Pionier
In haar boek verklaart Eltahawy zich schatplichtig aan vooraanstaande Egyptische feministen zoals Hoda Sha’arawi, die in 1923 haar sluier afwierp na terugkomst van een internationale vrouwenconferentie. En aan Nawal el Saadawi, die zich al decennia geleden tegen genitale verminking van jonge meisjes in Egypte verklaarde, wat tot op de dag van vandaag nog zo’n 90 procent overkomt. Ze noemt ook vrouwelijke rolmodellen uit andere regio’s: de zwarte feminist Bell Hooks, de zwarte lesbische dichter en activist Audre Lorde en de Mexicaanse feminist Gloria Anzaldúa. 

Het boek is zeker geen wetenschappelijk doorwrocht verhaal met uitgebreide voetnoten. Het is meer een manifest van een trailblazer, een pionier die een stem móet laten horen die voor velen te confronterend is. ‘We hebben een dubbele revolutie nodig: een politieke en een sociaal- seksuele. We kunnen de patriarch wel uit het presidentiële paleis krijgen, maar zolang die in de vorm van een dominante man ook nog in de slaapkamer zit, verandert er nooit daadwerkelijk wat.’ 

Olie eerst
Mona Eltahawy schrijft net zoals ze praat. Vol passie wisselt ze feiten over allerlei vormen van geweld tegen vrouwen in de Arabische wereld af met persoonlijke ervaringen. Soms voelt het als een spervuur van narigheid. Of het nu gaat over de staat die vrouwen onderdrukt in wetgeving en in de openbare ruimte, of over de militairen van president Sisi, die vrouwen onderwierpen aan maagdelijkheidstesten tijdens de revolutie. Ze beschrijft de alomtegenwoordige discriminatie van meisjes en vrouwen in het onderwijs, op de arbeidsmarkt, in de gezondheidszorg of in de politiek.

Ze geeft speciale aandacht aan de invloed van Saoedi-Arabië. Voor haar een bron van veel kwaad tegen vrouwen (en mannen), een invloed die is gebaseerd op een zeer conservatieve, extremistische interpretatie van de islam. ‘Als zelfs Margot Wallström, de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken, geen steun krijgt in de EU in haar kritiek op de “genderapartheid” in dat land, dan weet ik wel hoe laat het is. Nog altijd laat de internationale gemeenschap olie prevaleren boven vrouwenrechten.’

Achter de voordeur
Ziet ze ook hoop in de Arabische wereld als het gaat over een seksuele revolutie? ‘Ik heb een TEDx-talk gehouden met als thema “Vrouwen en Terrorisme”. Het ging over hoe terreur achter de voordeur waarschijnlijk meer slachtoffers maakt dan het politieke terrorisme. De studenten, vrouwen én mannen, kwamen na afloop massaal op me af. Hoe ze mannen zover konden krijgen niet langer zo agressief te zijn tegen vrouwen? Vrouwen verzekerden me dat ze dankzij de revolutie nu hun stem durven te laten horen en gaan vechten voor hun rechten. Ik ben inderdaad die mevrouw met het gekke rode haar in Caïro. Wij hoeven die jongeren niet te redden. Ze weten heel goed dat als vrouwen volwaardige burgers kunnen zijn, het veel beter zal gaan met de hele samenleving.’

Meer lezen? Je bestelt Hoofddoek en Maagdenvlies hier in onze shop


bron foto
 
Door Petra Stienen / 01-06-2015


Tijdelijke aanbieding
OPZIJ TOP 100
Gerelateerde producten
Aanmelden Nieuwsbrief
Elke week de nieuwste OPZIJ-artikelen in je mailbox? Meld je hier aan voor de gratis nieuwsbrief.