Het een als het ander - Ali Smith

Boekenclub

3/2015
Twee hoofdpersonen, twee tijdperken, twee geslachten, twee talen: van veel dingen zijn er twee in de roman Het een als het ander. Auteur Ali Smith (52) speelt een ingenieus en rijk spel met haar personages.

Het een als het ander is verschenen in twee versies: de ene begint met het verhaal van de Renaissanceschilder Francesco anno 1460, de andere met dat van het Engelse tienermeisje George dat in 2013 om de dood van haar moeder rouwt. De twee verhalen lijken in eerste instantie los van elkaar te staan, want ze spelen zich af in een andere plaats en tijd. Ze zijn ook in een andere stijlgeschreven. Francesco benoemt de dingen in een poëtische, bezwerende taal. Het deel over George bevat gevatte, afgemeten dialogen vol taalgrappen tussen de slimme, betweterige puberdochter en haar hippiemoeder.

Bij nader inzien blijken de twee verhalen strengen van hetzelfde DNA. Het verhaal van Francesco vormt de onderlaag van het verhaal van George, of andersom; het hangt er maar vanaf wie je als hoofdpersoon ziet. In mijn exemplaar begint de roman met het verhaal van George, waardoor zij onvermijdelijk mijn hoofdpersoon wordt. Voor mij luidt de samenvatting zo: George probeert haar moeder uit alle macht tot leven te wekken. Door naar haar muziek te luisteren, foto’s van haar te bestuderen en door zich intensief te verdiepen in leven en werk van Francesco, door wie haar moeder zo betoverd was. George googelt Francesco, maar omdat ze nauwelijks biografische gegevens vindt, brengt ze uren door in een Londens museum bij een van zijn schilderijen. Zo wekt ze niet alleen haar moeder, maar ook de schilder tot leven.

De lezer, die begint met het verhaal van Francesco, zal eerder geneigd zijn te denken dat de schilder het meisje gestalte geeft. Francesco is op onverklaarbare wijze tot leven gewekt in een dimensie, die hij niet kent. Hij denkt dat hij in het hiernamaals is. De lezer begrijpt al gauw dat hij door George met een iPad naar onze tijd is gehaald. Hij kijkt met zijn 15de-eeuwse schildersogen vol verwondering naar het meisje en haar omgeving. Zo denkt hij dat smartphones, tablets en computers votieven, gewijd aan heiligen zijn: ‘En de hele tijd kijken ze naar of praten ze in of bidden ze tegen deze stenen of iconen door ze naast hun hoofd te houden of ze met vingers te strelen en door alleen naar die dingen te staren, en dat betekent dat ze zwaar moeten zijn in hun wanhoop om zo onophoudelijk weg te kijken van hun wereld en zo toegewijd te zijn aan hun iconen.’

Het verhaal van George is geïllustreerd met een bewakingscamera; het verhaal van Francesco met twee ogen op bloemstelen. In de titel Het een als het ander, betekent ‘als’ zowel kijken als bekeken worden. In leven zijn als niet levend zijn. Zowel mannelijk als vrouwelijk zijn. Tegelijk hier zijn en ook ergens anders.

Het boek gaat over wat we zien en niet zien als we kijken, over het verlangen om te herinneren en herinnerd te worden. Smith laat zien dat elk mens zowel het een als het ander is. Alleen kunnen we die synchroniciteit nooit in één alomvattend beeld of woord vatten. Tijd en identiteit zijn vloeibaar. En daarom blijft ieder mens zichzelf en de ander een mysterie.

Smith brengt op meeslepende, prikkelende, geestige en sprankelende wijze een ode aan dat mysterie. Dit boek verrijkt je hoe dan ook, of je nu meer van de schilder of van het meisje houdt.

Meer lezen? Je bestelt 'Het een als het ander' hier in onze shop


bron foto
 
Door Maartje den Breejen / 18-03-2015


Tijdelijke aanbieding
OPZIJ TOP 100
Gerelateerde producten
Aanmelden Nieuwsbrief
Elke week de nieuwste OPZIJ-artikelen in je mailbox? Meld je hier aan voor de gratis nieuwsbrief.