Weerwater - Renate Dorrestein

Boekenclub

2/2015
Ze dacht dat haar writer’s block voorgoed was, dat ze nooit meer een roman zou schrijven. Tot Renate Dorrestein een telefoontje kreeg: of ze gastschrijver wilde worden in Almere? Op de plek waar geen boom of baksteen ouder was dan zijzelf, kwam ze los van haar historische ballast.

Ik weet trouwens nog steeds niet of ik mijn writer’s block ook echt doorbroken heb,’ zei Renate Dorrestein (60) anderhalf jaar geleden aan het eind van het gesprek dat Opzij met haar had bij het verschijnen van haar boek De blokkade. Ze had immers geen roman afgeleverd, maar non-fictie. Non-fictie over die oerangst van schrijvers om op een dag droog te komen staan. En inderdaad kreeg ze ook in de acht maanden daarna nog steeds geen verzonnen zin uit haar pen, bracht ze geen personage tot leven. Tot er op de dag dat ze haar schrijverschap definitief had opgegeven, een telefoontje kwam. 

‘Het was een woensdagochtend. Ik hadal twee jaar geen fictie geschreven en ik dacht: ik moet het achter me laten. Ik moet het echt achter me laten. Misschien heb ik door de oorzaak van mijn writer’s block te achterhalen, wel voorgoed iets verspeeld.’ In De blokkade had ze beschreven hoe ze geen woord meer op papier kreeg vanaf het moment dat ze haar personage over een zelfmoordenaar in zijn familie had laten mijmeren. Ze realiseert zich dat ze op oud zeer is gestuit. In 1981 sprong Renate Dorresteins zusje van een flat - het zusje dat net als Renate schrijfster wil worden. Het vervult haar met een immens schuldgevoel: waarom heeft ze haar niet kunnen redden? Maar vlak na het overlijden schrijft Dorrestein, natalloze mislukte pogingen, in één ruk haar succesdebuut Buitenstaanders. ‘Ik had het gevoel dat haar talent aan het mijne was toegevoegd en dat het eindelijk toereikend was,’ zei ze erover in Opzij. ‘Dat ik met andere woorden baat had bij haar dood.’

In bijna al haar opvolgende romans lijkt ze haar zusjes geschiedenis te willen herschrijven door personages op te voeren die van grote hoogte naar beneden storten maar net op tijd gered worden. Maar het blijkt niet genoeg om het schuldgevoel teniet te doen. Het is nooit die ene roman die ze eigenlijk moet schrijven; de antizelfmoordroman die zelfmoordenaars op andere gedachten zal brengen. Dat ene boek, concludeert ze in De blokkade, dat er echt toe doet, kan namelijk helemaal niet geschreven worden.

Het telefoontje op die woensdagochtend is van haar uitgever Joost Nijsen: of ze gastschrijver in Almere wil worden - een functie die de stad in het leven heeft geroepen om zijn imago op te vijzelen. Almere… Dorrestein kent de centrale bibliotheek van voorleesavonden. Ze weet dat de PVV er de grootste partij is (die tegen het gastschrijverschap is en later over Dorresteins komst raadsvragen zal stellen), dat de stad gezien wordt als ‘het afvoerputje van Nederland’, ‘waar je nog niet dood gevonden wil worden’. ‘Ik dacht meteen: ik ben mijn hele leven als feminist opgekomen voor de underdog, degenen die in de verdrukking zaten, de zogenaamd tweederangs burgers. Die meest beschimpte stad is misschien precies waar ik moet zijn.’ Ze mompelt door de telefoon dat ze erover na zal denken maar stapt direct in haar auto om er te gaan kijken ‘Ik had in die tijd toch niets beters te doen.’ 

En daar, op ‘de plek waar geen boom of baksteen ouder is dan ikzelf’, de plek zonder verleden, zonder traditie of bagage, heeft ze het gevoel dat ze loskomt van haar eigen historische ballast. Dat haar creativiteit op deze cultuurluwe plek weleens bevrijd zou kunnen worden. Want terwijl ze bij de ingang van de parkeergarage in het tochtige winkelcentrum staat, valt haar voor het eerst sinds jaren een romanidee in. ‘Ik weet nog precies waar ik stond - op het Forum en ik keek naar de grote trap die als kunst in de openbare ruimte in het niets eindigt en ik dacht: de hele wereld vergaat en Almere overleeft het. Ik ben naar huis gescheurd en heb als een haas zaken gedaan met de wethouder Cultuur. In augustus kon ik mijn schrijvershuis betrekken; een kleine glazen kubus op een adres dat je alleen in Almere kunt treffen: De Fantasie nr 1. Ik wist: hier rust een zegen op.’

De opdracht luidde: schrijf een roman die zich in Almere afspeelt. ‘Ik moest dus enorm veel research verrichten. Alles moest kloppen. Ik moest uitvinden wat er zou gebeuren als de stroom uitviel. Wat er dan bijvoorbeeld zou gebeuren met de driehonderd mannen die opgesloten zitten in de penitentiaire inrichting – die wilde ik bezoeken.’ (In de roman breken ze uit en bedenkt de vertelster Renate samen met de gevangenisdirecteur een uitgekookt plan om ze te domesticeren.) ‘Tegelijkertijd wilde ik op geen enkele manier verraden waarmee ik bezig was - dus ik heb bizarre gesprekken met mensen gevoerd over zaken die ik helemaal niet kon gebruiken - puur om die ene vraag er onopvallend in te kunnen fietsen.’

Het voelde alsof ze in een parallelle werkelijkheid leefde. ‘Op straat werd ik aangesproken door geïnteresseerde Almeerders met: hoeveel hoofdstukken hebt u al af? Ik durfde niemand te vertellen dat ik het grootste deel van de bevolking van Almere inmiddels had geëlimineerd en dat ik de meest vreselijke ziektes had verspreid omdat ik maar een kleine groep overlevenden kon gebruiken. Zelfs Maarten (haar partner, DvP) en Noor (haar stiefdochter, DvP) durfde ik niet te zeggen dat ik ze omwille van de literatuur samen met de rest van Nederland had omgebracht.’

En dat terwijl Dorrestein zich nog nooit ergens zo welkom en uitverkoren had gevoeld als daar in Almere. ‘Mensen waren zo benieuwd en hartelijk. Iedereen wilde me dingen laten zien en zijn verhaal vertellen. Ik heb zo vaak mensen horen zeggen dat ze alles wat ze bereikt hadden te danken hadden aan Almere. Overal elders is het wiel allang uitgevonden, zeiden ze, hier kun je dat nog zelf doen. Zelf iets uit niets maken - dat wat mij ook inspireerde. Zo’n PVV-raadslid die zogenaamd het gevoel van de gewone man vertolkt, voelt dus totaal niet aan hoe belangrijk mensen de stadsschrijver vonden.’

Inmiddels heeft de wethouder Cultuur van Almere de drukproeven van Weerwater gelezen (het Weerwater is het centrale stadsmeer van Almere) en is razend enthousiast over de newtown Almere als ‘nieuw Jeruzalem’. Het is een bijna religieus boek geworden, geïnspireerd op de kwetsbaarheid van de aarde zoals we die nu met alle heersende epidemieën, oorlogen en milieurampen ervaren – ‘de tijdgeest blaast altijd een partijtje mee.’ Een boek over hoe een samenleving die bijna alleen uit vrouwen bestaat, overleeft. Maar ook over het belang van iets dat boven onszelf uitstijgt, over verbondenheid (die ook prima werkt buiten de biologische verbanden – een echt Dorrestiaans thema) en over wonderen, zoals de mysterieuze geboorte van een Kind (een meisje dit keer). Zelfs het personage Dennis, die haar toentertijd op haar writer’s block deed klappen doordat hij aan zijn vader dacht die zelfmoord pleegde, sloop de roman binnen.

‘Op een borrel van mijn uitgever ontmoette ik psychiater Bram Bakker die ook bij Podium publiceert. Hij zei: dat idee van jou over zelfmoordenaars, daar klopt niets van. Je neemt het allemaal veel te persoonlijk. Bel me maar eens op, dan praten we er een uurtje over. Dat heb ik gedaan. “Zelfmoord is een probleem van de wereld,” zei hij, “niet van individuen. De wereld brengt mensen in posities waarin ze zich een loser voelen, niet geliefd, niet gezien. Er bestaan samenlevingen zonder zelfmoordenaars.” Hij gaf me tal van voorbeelden die ik zo mooi en overtuigend vond dat ik daarna het gevoel had dat ik wel nog iets ultiems over suïcide moest zeggen, maar dat het niet met een paukenslag hoefde. Eerder als een helder triangeltje dat boven alles uitklinkt. In de persoon van Dennis dus die zich coûte que coûte niet voort wil planten omdat hij zijn zelfmoordgenen niet door wil geven. Bij hem stopt het.’

Het vertrouwen in haar schrijverschap is met Weerwater weer terug. ‘Als je heel grootheidswaanzinnig de wereld hebt laten vergaan en de meest verguisde stad tot de meeste bevoorrechte hebt weten te maken, dan kun je alles!’ En met een sardonisch lachje: ‘Ik denk dat zelfs de PVV blij is met mijn roman.’

Meer lezen? Je bestelt 'Weerwater' van Renate Dorrestein hier in onze shop


Door Daphne van Paassen / 01-02-2015


Tijdelijke aanbieding
OPZIJ TOP 100
Gerelateerde producten
Aanmelden Nieuwsbrief
Elke week de nieuwste OPZIJ-artikelen in je mailbox? Meld je hier aan voor de gratis nieuwsbrief.