‘Het verhaal van onze geschiedenis is niet compleet zonder vrouwen’

Loulou Kokkedee is curator en deed onderzoek voor de tentoonstelling ‘Vrouwen van de Amsterdamse school’ van Museum Het Schip. In deze tentoonstelling wordt er aandacht besteed aan het onderbelichte werk en leven van vrouwelijke kunstenaars binnen de kunst- en architectuurstroming.

Waar gaat de tentoonstelling over?

“De kern van de tentoonstelling is laten zien wat voor divers en mooi werk vrouwen van de Amsterdamse School hebben gemaakt. Het is een geschiedenis die nog vrij onbekend is, terwijl het werk wat zij hebben gedaan zo bijzonder is. Deze vrouwen leefden in het Interbellum, een tijd waarin er veel sociale onrust heerste in de maatschappij, en waarin er veel grote veranderingen hebben plaatsgevonden rondom de positie van vrouwen. In het werk van de kunstenaressen uit de tentoonstelling zijn deze maatschappelijke veranderingen ook duidelijk terug te zien. Een goed voorbeeld hiervan is Margaret Kropholler (1891-1966), de eerste vrouwelijk architect van Nederland. Zij was bezig met het verband tussen ontwerp en de emancipatie van vrouwen. Kropholler was van mening dat doordat mannen weinig ervaring hadden met het huishouden, ze huizen niet praktisch ontwierpen voor vrouwen. Ze zag dat door de onpraktisch ingedeelde woningen, vrouwen de hele dag aan het ploeteren en sjouwen waren, waardoor ze geen tijd hadden om zichzelf te ontplooien. Onpraktische ontwerpen stonden dus de ontwikkeling van vrouwen in de weg. Daarom heeft Kropholler tijdens haar hele carrière geprobeerd om plekken te ontwerpen met als doel om vrouwen meer bewegingsruimte te bieden. Zo ontwierp zij bijvoorbeeld woningen voor alleenwonende vrouwen, wat ongebruikelijk was voor die tijd.”

De winkel van OPZIJ: losse nummers, abonnementen

Wat vond je het meest verrassend aan het werk en het leven van deze vrouwelijke kunstenaars tijdens je onderzoek?

“Ik vind het contrast tussen het schokkende seksisme uit die tijd en hoe geëmancipeerd delen van de samenleving waren verrassend. In populaire media stond dat vrouwen een te zwak gestel hadden om te kunnen studeren, maar tegelijkertijd was er in 1913 bijvoorbeeld een grote tentoonstelling, ‘De Vrouw 1813-1913’, waarin optimistisch werd teruggeblikt op een eeuw aan ontwikkelingen in vrouwenlevens. Daarin vind ik ook dat je mooi terugziet dat vrouwen uit die tijd helemaal niet zo anders zijn dan vrouwen uit deze tijd; ze droegen dan wel lange wijde rokken en hoge hoeden, maar hun gedachtegoed was vaak modern.”

Waarom is het belangrijk dat deze geschiedenis bekend wordt?

“Op de eerste plaats omdat deze vrouwelijke kunstenaars mooi werk hebben gemaakt vanuit allerlei verschillende disciplines, dus het is zonde als dat werk verloren gaat. Het is echt een grote rijkdom aan kunstvormen. Maar ook omdat het verhaal van onze geschiedenis niet compleet is zonder vrouwen. Wanneer een perspectief volledig buiten beschouwing wordt gelaten, klopt de geschiedenis niet. Als we de geschiedenis waarachtig willen vertellen, zullen we dus moeten kijken naar wat vrouwen hebben meegemaakt en hebben gepresteerd.”

Wat kunnen we nu nog leren van deze vrouwen?

“Voor deze tentoonstelling heb ik de periode bestudeerd tussen de twee wereldoorlogen, of eigenlijk iets breder: van 1900 tot 1945. In die periode zie je dat de vrouwenbeweging allerlei golven doormaakt. In 1919 kregen vrouwen bijvoorbeeld kiesrecht, waarna de stemming in de samenleving een aantal jaar vrij progressief was. Maar vervolgens zie je dat die stemming eind jaren 1920 omslaat. De samenleving werd weer conservatiever wordt en bewegingen keerden zich tegen de verworven vrouwenrechten. Dat vond ik confronterend en tegelijkertijd, op een bepaalde manier, hoopgevend. Een strijd voor vrijheid en gelijkheid gaat nooit in één rechte lijn. Er zijn golven van vooruitgang en tegenslag, maar de aanhouder wint. Dat vind ik, met name voor onze tijd, hoopgevend. Ook nu zie je reactionaire bewegingen die vrouwenrechten willen terugdringen. Om hoopvol en strijdbaar te blijven denk ik dan aan de vrouwen van toen, die ondanks tegenstand aan hun idealen bleven vasthouden en zo verandering tot stand hebben gebracht.”

Bezoek de tentoonstelling ‘Vrouwen van de Amsterdamse School’ vanaf 26 september. Koop hier alvast je tickets.