Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd vóór en achter de schermen

Uit onderzoek van Vrouwen in Beeld en Universiteit Utrecht blijkt dat er structurele ongelijkheid is tussen mannen en vrouwen in de Nederlandse film- en televisiesector. Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in leidinggevende functies en hoofd- en bijrollen. Esther Schmidt, directeur van Vrouwen in Beeld, legt uit waardoor dat komt.

Het is geen verrassing dat vrouwen minder vaak te zien zijn op televisieschermen in Nederland dan mannen. Zet ’s avonds een willekeurige talkshow op en je ziet de disbalans. Maar niet alleen vóór de schermen, ook achter de schermen blijken deze verhoudingen scheef te zijn. Stichting Vrouwen in Beeld heeft samen met Universiteit Utrecht onderzoek gedaan naar de vertegenwoordiging van mannen en vrouwen in leidinggevende posities en hoofd- en bijrollen in de film- en televisiesector in de periode 2011-2020.

Alle functies bij elkaar opgeteld is de verhouding 70% man en 30% vrouw, binnen de film- en televisiesector. Maar binnen de verschillende disciplines verschillen de man-vrouw verhoudingen, vertelt Esther Schmidt. “Vrouwen domineren bijvoorbeeld in de sector ‘research’ van documentaire-producties en in assistenten-functies, maar zijn sterk ondervertegenwoordigd in leidinggevende functies en hoofd- en bijrollen. Met name in de technisch-creatieve functies zoals camera, sound design, montage en setgeluid domineren mannen. Het percentage vrouwen in deze departementen ligt tussen de 5 en 25.”

De winkel van OPZIJ: losse nummers, abonnementen

De oorzaken

Naar aanleiding van de cijfers uit het onderzoek zijn er gesprekken gevoerd met de vrouwen uit de ondervertegenwoordigde sectoren. Zo is er onder andere gekeken naar de werkomstandigheden van actrices en cameravrouwen, de instroom van vrouwen bij specifieke studies aan de Filmacademie en naar inkomstenverschillen tussen mannen en vrouwen. “Er is niet één oorzaak aan te wijzen voor het probleem en er is dus ook niet één oplossing”, legt Esther uit. “Daarom zijn we gaan kijken met een brede lens omdat we het idee hadden dat er sprake is van een systemisch structureel probleem binnen deze industrie. Uit gesprekken met cameravrouwen kwam naar voren dat ze te maken krijgen met veel aannames: het beeld dat mensen hebben van een camerapersoon is een grote sterke man met veel technische kennis. Als cameravrouw worden je capaciteiten daardoor al snel in twijfel getrokken. Een ander probleem bij cameravrouwen is dat ze weinig zichtbaar zijn. Dat zorgt ervoor dat minder vrouwen cameravrouw als een carrière-optie zien én dat ze minder zichtbaar zijn voor producenten waardoor zij hen minder vaak inhuren.”

Wat mogelijk ook meespeelt is de cultuur die ontstaat doordat mannen domineren in bepaalde departementen binnen de sector. Vrouwen gaven in gesprekken voor het onderzoek aan te maken te krijgen met seksistische opmerkingen, en vrouwen in technisch-creatieve functies benoemden dat ze soms een stereotypische ‘masculiene’ houding aannemen op de werkvloer om serieuzer genomen te worden. Ook bleek dat mannen over het algemeen een breder netwerk hebben binnen de film- en televisiesector, waardoor zij gemakkelijker terechtkomen in leidinggevende functies.

Waarom is de ondervertegenwoordiging een probleem?

Dat er ongelijkheid is, is duidelijk. Maar wat zijn de gevolgen daarvan? Slechts 10,3% van alle Nederlandse film- en televisieproducties wordt gedraaid door een vrouwelijke leidinggevende van het camera-departement: Director of Photography (DoP). Dat heeft mogelijk invloed op producties, denkt Esther. Hoewel dat niet de focus was van het onderzoek met cameravrouwen, bevestigen internationale onderzoeken deze invloed wel. “De DoP is verantwoordelijk voor de manier waarop iets of iemand in beeld wordt gebracht. Denk bijvoorbeeld aan vanuit welk perspectief er gefilmd wordt, of waar de focus op komt te liggen. We weten dat vrouwen in vrijwel alle media op een meer objectificerende manier in beeld worden gebracht dan mannen. Bij vrouwen worden bijvoorbeeld vaak delen van hun lichaam in beeld gebracht, terwijl mannen in hun geheel worden gefilmd. Vrouwen worden ook vaker van beneden naar boven gefilmd om de nadruk op hun lichaam te leggen. Dat zijn beslissingen die de DoP maakt en je merkt daarin een stereotypische ‘mannelijke’ blik. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat vrouwelijke DoP’s persé andere beslissingen zouden maken, maar het is belangrijk dat vrouwen evenveel zeggenschap hebben als mannen.”

Hoe nu verder?

Waarschijnlijk zal er nog wat tijd overheen geen voordat het probleem grootschalig aangepakt zal worden door de televisie- en filmsector. Toch kunnen er wel al wat stappen gezet worden. “Vrouwen in Beeld is een relatief kleine stichting, maar wij geloven wel dat we samen met partijen uit de sector van binnenuit verandering teweeg kunnen brengen. Door de onderzoeken komen er steeds meer gesprekken op gang en ontstaat er meer bewustzijn. Daarnaast hebben we ook, samen met de vakvereniging van cinematografen (Netherlands Society of Cinematographers), een expositie georganiseerd tijdens het Nederlands Film Festival waarin cameravrouwen zijn geportretteerd. Zo hopen we hen zichtbaarder te maken voor producenten en te laten zien aan geïnteresseerde jonge vrouwen dat het beroep cameravrouw een optie is.”

Helpt u ons om ons belangrijke werk voort te kunnen zetten? Doneer hier!

Bedrag