‘Nou ja, weet je wel, misschien’: Moeten vrouwen hun taal aanpassen?

Mannen en vrouwen communiceren verschillend. De manier waarop mannen spreken wordt over het algemeen als superieur gezien, vooral op zakelijk vlak: het zou krachtiger overkomen. Vrouwen wordt daarentegen op de werkvloer trainingen aangeraden om zich zelfverzekerder uit te drukken. Maar komt de manier waarop vrouwen communiceren voort uit onzekerheid?

Dat het mannenlichaam als de norm wordt gezien is algemeen bekend. In de medische wereld wordt de werking van het vrouwenlichaam als de uitzondering op de regel gezien, met alle gevolgen van dien. Maar dat ook de manier waarop mannen spreken de norm is binnen onze samenleving, is misschien minder bekend.

Dit fenomeen gaat heel ver terug. In 1922 publiceerde de Deense professor Otto Jespersen een boek met de titel ‘Language: It’s Nature, Development and Origin’. Op dat moment was Jesperson’s boek het meest uitgebreide verslag van de ontwikkeling van de menselijke taal. Het boek bevatte één hoofdstuk met de titel ‘The Woman’ met, je raadt het al, een uitleg over hoe de vrouwelijke manier van spreken verschilt van die van de man. Hoewel de gehele tekst een seksistische ondertoon had (hij beschreef bijvoorbeeld hoe de manier waarop vrouwen spreken minder intellectueel was dan die van mannen), had Jesperson wel ergens gelijk in: vrouwen en mannen communiceren inderdaad op een andere manier.

De winkel van OPZIJ: losse nummers, abonnementen

Mannelijke en vrouwelijke communicatie

Dr. Reinhild Vandekerckhove doet al ruim dertig jaar onderzoek naar genderverschillen op taalgebied. De afgelopen vijftien jaar deed ze onder andere onderzoek naar de verschillen tussen online communicatie van tienerjongens en -meisjes. Ze merkte een duidelijk verschil in de manier waarop jongens en meisjes zich online uitdrukken. “Vrouwen zijn gemiddeld genomen expressiever dan mannen”, vertelt Vandekerckhove. “Dat was ook terug te zien in de communicatie van de tienermeiden: ze gebruiken bijvoorbeeld meer emojis, mengen meer versterkers (zoals ‘super’) in hun zinnen en maken meer gebruik van letterherhalingen (‘suuuper’).” Mannen zetten minder van dit soort strategieën in tijdens informele communicatie, maar maken daarentegen meer gebruik van dialect en scheldwoorden.

De oorzaak voor het verschil tussen deze communicatiestijlen komt grotendeels doordat groepen met enkel mannen hiërarchischer zijn dan vrouwengroepen. Mannen die ‘krachtige taal’ gebruiken, stijgen in aanzien en zo ook in de hiërarchie van de mannengroep. Vrouwengroepen zijn gemiddeld genomen minder competitief en hoeven dus ook niet op die manier te concurreren met elkaar.

Vrouwelijke communicatie op de werkvloer

Op de werkvloer wordt de manier waarop veel vrouwen spreken regelmatig weggezet als de ‘foute’ manier van communiceren, doordat het onzeker zou overkomen. Het wordt op sommige werkplekken zelfs actief afgeleerd. In assertiviteitstrainingen wordt bijvoorbeeld afgeraden om emojis te gebruiken in e-mails en om woorden zoals ‘misschien’ of ‘denk ik’ te vermijden. Dat alles om daadkrachtiger en zekerder over te komen. Maar: is dat wel goed?

Uit onderzoek blijkt dat de trainingen überhaupt weinig effect hebben. Een zelfverzekerde manier van spreken en doen heeft weinig positieve invloed op de carrière van vrouwen. Alleen wanneer ze dit combineren met stereotypisch vrouwelijke gedragsuitingen, zoals empathie of altruïsme, was het succesvol.

Ook Dr. Vandekerckhove heeft er haar twijfels over. “Het is ingewikkeld. Mochten bepaalde woordkeuzes daadwerkelijk voortkomen uit onzekerheid, dan is het wellicht geen slecht idee om jezelf krachtiger te leren uiten. Maar dat is niet altijd het geval. Neem bijvoorbeeld het gebruik van woorden als ‘misschien’ of ‘eventueel’. Dat soort termen noemen we in de linguïstische wereld hedges. Vrouwen gebruiken die woorden gemiddeld genomen vaker dan mannen, maar met een functie: het is bedoeld om ruimte te laten voor de participatie van anderen. Ook worden ze gebruikt om gevoelige informatie of nuances over te brengen.”

Het gebruik van stereotypisch vrouwelijke communicatie op de werkvloer zou mogelijk een positief effect kunnen hebben, denkt Vandekerckhove. “In een team werkt het vaak goed als er verschillende communicatiestijlen aanwezig zijn. Hele directe mensen, meer voorzichtige mensen en alles ertussenin. Daarnaast heeft de ‘vrouwelijke’ communicatiestijl een ander voordeel binnen een groep: het werkt verbindend.”

Authenticiteit

Dat vrouwen vaker op een ‘verbindende manier’ communiceren betekent overigens niet dat mannen helemaal niet empathisch zijn in hun communicatie. Genderverschillen zijn gradueel en communicatie is heel erg persoonsgebonden. Daarnaast kan je communicatiestijl per interactie of situatie verschillen. Tijdens haar onderzoek merkte Dr. Vandekerckhove bijvoorbeeld dat tienerjongens tijdens interacties met meiden zich vaak aanpasten aan hen, door meer smileys te gaan gebruiken of letterherhalingen in te zetten.

Maar hoewel de vrouwelijke communicatiestijl een aantal voordelen heeft, is het niet iets wat je kunt forceren. Dat werkt zelfs averechts. Volgens Dr. Vandekerckhove is vooral authenticiteit van belang. “Het is altijd het beste om uit te zoeken welke manier van communiceren het beste past bij jouw karakter. Er zijn genoeg mannen die vaker op een empathische manier communiceren, en er zijn ook directere vrouwen. Maar mensen zijn gevoelig voor sociale verschillen in communicatiestijlen. Als je gaat communiceren op een manier die niet oprecht is of die niet bij je sociale identiteit past, dan zal dat worden opgemerkt. Denk maar aan een grootouder die ‘even chillen’ zegt. Daar voel je ongemak bij. Blijf dus vooral dicht bij jezelf.”

Helpt u ons om ons belangrijke werk voort te kunnen zetten? Doneer hier!

Bedrag