De kracht van macht: Thijs Römer keert terug op het podium na zedendelicten
Door: Luuke Raaijmakers
Soms open je een nieuwssite en is het eerste wat je denkt: het gore lef. Dat dacht ik toen ik deze kop las: ‘Thijs Römer keert terug op het podium met voorstelling over veroordeling’. Ja, dat lees je goed. Thijs Römer, die in 2023 werd veroordeeld voor online zedendelicten met minderjarige meisjes en daarvoor een celstraf kreeg opgelegd, speelt nu in een theatervoorstelling waarin hij terugblikt op hoe de afgelopen jaren voor hém waren. Een vorm van eenzaamheid, heet de productie.
Interessante woordkeuze, die eenzaamheid. Dat is – samen met angst, verdriet en woede – waarschijnlijk ook een treffende samenvatting van wat de slachtoffers hebben ervaren in de jaren nadat de acteur hen via sociale media verleidde tot het sturen van naaktfoto’s en het verrichten van seksuele handelingen. De drie slachtoffers waren destijds 14, 15 en 16 jaar oud. Pas toen het jongste slachtoffer twintig was, durfde zij zich online uit te spreken over wat haar was overkomen.
Een halfjaarabonnement op OPZIJ (€ 41,50) met als cadeau het boek Wegwijzer voor nabestaanden van Marieke Henselmans
€ 41,50€ 41,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Een jaarabonnement op OPZIJ (€ 81,50) met als cadeau TWEE boeken van Hedy d’Ancona
€ 81,50€ 81,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
In de theatervoorstelling volgen we hoe Thijs zich voelde tijdens zijn dertig dagen in de gevangenis en welke zelfreflectie hij daar zou hebben doorgemaakt. De slachtoffers komen nauwelijks aan bod. Het is voornamelijk het verhaal van Thijs, vertelde zijn oom Paul Römer aan De Telegraaf.
Of misschien beter gezegd: het verhaal van macht. Want dit verhaal is niet uniek – hoewel deze theatervoorstelling dat gelukkig wel is. Uit de Prevalentiemonitor van het CBS blijkt dat ruim 1,7 miljoen Nederlanders van 16 jaar en ouder jaarlijks of recent te maken hebben gehad met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Onderzoek naar de werkvloer laat zien dat daders daarbij opvallend vaak leidinggevenden of supervisors zijn, juist vanwege de ongelijke machtsverhoudingen.
Hoe groter de macht, hoe vaker we dit patroon terugzien. Bijvoorbeeld bij koningen, prinsen, presidenten, invloedrijke zakenmannen, acteurs en zangers. Onderzoek laat zien dat macht empathie kan verminderen en de focus op eigen belangen vergroot. Mensen met macht interpreteren vriendelijkheid bovendien vaker als seksuele interesse. Seksuele overperceptie noemen psychologen dat. In combinatie met slachtoffers die tegen deze machthebbende personen opkijken of van hen afhankelijk zijn, ontstaat een gevaarlijke cocktail.
We zien dat telkens opnieuw terug in de media. Denk aan Ali B, die werd vervolgd voor aanranding en verkrachting. Aan Marco Borsato, tegen wie meerdere beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag werden geuit. Aan Jeroen Rietbergen, die werd beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik. Maar ook internationaal blijft het niet stil. Deze week werd bijvoorbeeld bekend dat Marius Borg Høiby, de stiefzoon van de Noorse kroonprins, is veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf wegens verkrachting en mishandeling.
Op zichzelf zijn deze cijfers en zaken al schokkend genoeg. Wat het nog schrijnender maakt, is wat er gebeurt nadat een machtige man wordt beschuldigd of veroordeeld. Dan wordt pas zichtbaar hoe sterk macht werkelijk is.
Want ondanks alle verhalen over een zogenaamde cancelcultuur verdwijnen de meeste bekende mannen helemaal niet permanent uit beeld. Integendeel. Ze beschikken over iets waar slachtoffers vaak niet over beschikken: een netwerk, financiële middelen, publieke bekendheid en een trouwe achterban die hen blijft steunen. De publieke verontwaardiging is meestal tijdelijk; de status blijft vaak bestaan.
Dat zien we ook buiten Nederland. Comedian Louis C.K. won na beschuldigingen van seksueel wangedrag opnieuw een Grammy. Acteur Mel Gibson maakte na antisemitische uitspraken en beschuldigingen van huiselijk geweld een succesvolle comeback in Hollywood. Zelfs mannen als Chris Brown blijven miljoenen streams genereren ondanks een lange geschiedenis van geweldsincidenten. Het idee dat beroemdheden na een schandaal definitief worden buitengesloten, blijkt in de praktijk zeldzaam.
Toch blijft het hardnekkige idee bestaan dat de daders uiteindelijk net zo goed slachtoffer zijn als de mensen die zij schade hebben berokkend. Zo ziet Paul Römer het ook. Hij vertelde aan De Telegraaf: „Thijs heeft drie jaar niet gespeeld. Voor hem was het een enorme opluchting om weer te ervaren dat hij het nog kan en mag doen. Als je in Nederland je straf hebt uitgezeten, kun je vaak niet meteen weer doen waar je goed in bent.”
Wat die theatervoorstelling betreft, is de beeldspraak eigenlijk treffender dan bedoeld. Een gevangeniscel op een podium is uiteindelijk precies wat dit verhaal laat zien: zelfs met een veroordeling krijgt de dader meer spotlight dan welk slachtoffer ook.
(Oh, en de theatershow van Thijs Romer is trouwens uitverkocht, mocht je het je afvragen.)
Klik hier om het laatste nummer van Opzij te bestellen: ‘Ik ben geen man!’