‘Baren zul je’, aldus de overheid
Door: Luuke Raaijmakers
Op je 29e verjaardag valt er ineens een brief op de deurmat. Vrolijk scheur je de envelop open, in de verwachting een verlate verjaardagskaart aan te treffen. Maar helaas, het is de overheid: ‘Psst, je wordt oud! Je vruchtbaarheid neemt af, wist je dat? Ga maar snel kindertjes baren voor het vaderland.’ Het klinkt als het voorstadium van Gilead uit The Handmaid’s Tale, maar sinds juni stuurt Frankrijk alle 29-jarige mannen en vrouwen informatie over hun vruchtbaarheid en biologische klok. Vrouwen krijgen bovendien te horen dat zij tussen hun 29e en 37e gratis eicellen kunnen laten invriezen. Très généreux.
De aanleiding is bekend: wereldwijd daalt het gemiddelde kindertal. De Verenigde Naties verwachten dat de wereldbevolking nog groeit van 8,2 miljard in 2024 naar ongeveer 10,3 miljard halverwege de jaren 2080, om daarna langzaam te krimpen. Nu al woont een kwart van de mensheid in een land waarvan de bevolkingsomvang haar piek heeft bereikt.
Een halfjaarabonnement op OPZIJ (€ 41,50) met als cadeau het boek Wegwijzer voor nabestaanden van Marieke Henselmans
€ 41,50€ 41,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Een jaarabonnement op OPZIJ (€ 81,50) met als cadeau TWEE boeken van Hedy d’Ancona
€ 81,50€ 81,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Overheden worden daar zenuwachtig van. Hongarije stelt moeders van meerdere kinderen vrij van inkomstenbelasting, Zuid-Korea organiseert massale datingevenementen en China heft sinds 1 januari 2026 weer 13 procent btw op condooms en anticonceptiemiddelen. Dat laatste is nogal ironisch voor een land dat tussen 1979 en 2015 met boetes, ontslagen, gedwongen abortussen en sterilisaties juist voorkwam dat gezinnen meer dan één kind kregen.
De paniek is bovendien een interessante omkering. Halverwege de twintigste eeuw vreesden wetenschappers juist dat de aarde zou bezwijken onder miljarden nieuwe mensen. Door vaccinaties, schoon drinkwater en verbeterde leefomstandigheden bleven veel meer kinderen leven. Sommige voorspellers dachten dat er eind deze eeuw 35 miljard mensen zouden zijn, waardoor mensen zouden omkomen door tekorten. Die paniek zie je ook terug in dit krantenartikel uit de jaren ’50.
Dat gebeurde niet. Naarmate landen welvarender werden, daalde het kindertal. Kinderen veranderden van extra arbeidskrachten in een peperduur privéproject waaraan minstens achttien jaar intensief gemanaged moet worden. Vrouwen gingen langer naar school, kregen toegang tot anticonceptie en konden een leven opbouwen dat niet volledig afhankelijk was van moederschap. Kortom: mensen kregen meer keuze.
Daar gaat de huidige geboortepaniek volgens mij vaak de mist in. De belangrijkste vraag is niet waarom mensen weigeren genoeg kinderen voor de economie te produceren, maar waarom zoveel mensen de kinderen die ze wél verlangen niet kunnen krijgen. Volgens onderzoek van het VN-bevolkingsfonds verwacht bijna één op de vijf volwassenen niet het gewenste aantal kinderen te kunnen krijgen. Zij noemen onder meer hoge woon- en levenskosten, onzeker werk, gebrekkige kinderopvang, zorgen over de toekomst en het ontbreken van een geschikte partner.
Een brief over verdorrende eicellen lost geen woningnood op. Een babybonus haalt je niet om vijf uur bij de opvang op. En een duurder condoom maakt het opvoeden van een kind niet goedkoper. Natuurlijk zorgt vergrijzing voor echte problemen. In de OESO-landen waren er in 1994 nog 21 mensen boven de 65 per honderd mensen van werkende leeftijd; in 2024 waren dat er 33 en rond 2054 worden het er naar verwachting 55. Daardoor komen zorg, pensioenen en de arbeidsmarkt onder druk te staan.
Maar de oplossing hoeft niet te bestaan uit het voortdurend aanvullen van iedere generatie met een nog grotere generatie. Dat is demografisch piramidespel. We kunnen ook arbeidsmigratie beter organiseren, zorgtaken eerlijker verdelen, technologie inzetten, gezonder ouder worden stimuleren en mensen die dat willen langer laten werken. Bovendien is economische groei niet hetzelfde als menselijk welzijn. Een kleiner land kan nog steeds welvarend, innovatief en prettig leefbaar zijn.
Onder de paniek ligt daarom vermoedelijk iets fundamentelers. Filosoof Derek Parfit zag het voortbestaan van de mensheid als een enorme morele waarde: wanneer de mens verdwijnt, verdwijnen ook alle mogelijke toekomstige generaties, ontdekkingen en verhalen. Andere denkers vragen juist waarom wij ervan uitgaan dat de planeet eindeloos door mensen bezet en gedomineerd moet worden. Is het werkelijk tragisch als er over honderd jaar minder mensen zijn? Of vinden we het vooral ondraaglijk dat Homo sapiens misschien niet eeuwig het hoofdpersonage van de aarde blijft?
De mensheid staat niet op uitsterven. We zijn met ruim acht miljard en groeien voorlopig nog decennia door. De overheid hoeft dus niet bezorgd naar onze baarmoeders te staren. Ze kan beter een samenleving bouwen waarin kinderen krijgen geen financiële, lichamelijke en professionele straf is. Daarna mogen mensen zelf bepalen of ze voor het vaderland willen baren. Of gewoon helemaal voor niemand.