Dit moet je weten voor je naar de film The Odyssey gaat
Door: Luuke Raaijmakers
Eén van de meest geprezen mensen in de filmindustrie is filmregisseur, producent en scenarioschrijver Christopher Nolan. De meest beroemde acteurs staan in de rij om in zijn films te spelen, en met reden: al Nolan’s films zijn gigantische successen. Zo maakte hij onder andere Inception (2010), Batman Begins (2005), Oppenheimer (2023), Interstellar (2014) en nu dus ook The Odyssey (2026). Zijn films staan bekend om hun complexiteit, intelligentie en grootse opzet. Centrale thema’s zijn tijd, herinneringen en het menselijk brein. Ware kunstwerken. Toch is er één ding waar meneer Nolan niet zo goed in is: vrouwen.
Dat is geen nieuwe kritiek. Al jaren wijzen filmcritici erop dat vrouwelijke personages in zijn films weinig ruimte krijgen. Ze zijn vaak echtgenote, dochter, slachtoffer of moreel kompas, maar zelden degene die het verhaal daadwerkelijk voortstuwt. In Inception is Mal vooral een projectie van de schuldgevoelens van Leonardo DiCaprio’s personage. In Interstellar draait Murph uiteindelijk grotendeels om de relatie met haar vader. En in Tenet kreeg hoofdrolspeelster Kat zoveel kritiek dat recensenten zich openlijk afvroegen of Nolan eigenlijk wel wist hoe hij vrouwen moest schrijven. Zelfs actrice Elizabeth Debicki gaf toe dat Kat vooral bestaat in relatie tot de mannen om haar heen. Critici omschrijven Nolans vrouwen geregeld als “plot devices met een hartslag”: ze zijn er om de mannelijke held emotioneel in beweging te zetten en als instrument om de mannen te leren kennen, niet om zelf een complex mens te zijn.
Een halfjaarabonnement op OPZIJ (€ 41,50) met als cadeau het boek Wegwijzer voor nabestaanden van Marieke Henselmans
€ 41,50€ 41,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Een jaarabonnement op OPZIJ (€ 81,50) met als cadeau TWEE boeken van Hedy d’Ancona
€ 81,50€ 81,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Dat zie je ook terug in The Odyssey. Natuurlijk, het bronmateriaal helpt niet mee. Homerus schreef het epos zo’n drieduizend jaar geleden, in een wereld waarin mannen vochten en vrouwen vooral wachtten. Odysseus reist twintig jaar over zee, terwijl zijn vrouw Penelope thuis de vrijers op afstand probeert te houden. Het is een prachtig verhaal, maar geen toonbeeld van vrouwelijke emancipatie.
Toch is het ironisch dat de vrouw die wél centraal staat – ze staat zelfs op de filmposter – verstopt wordt. Eén van de opvallendste “mannelijke” verschijningen in de film blijkt achter de schermen een vrouw te zijn. De indrukwekkende gespierde armen waarvan iedereen dacht dat ze van Matt Damon waren? Die blijken toe te behoren aan stuntvrouw Devyn Dalton. Omdat Nolan de reuzen zonder zware CGI wilde filmen, gebruikte hij praktische cameratechnieken waarbij de 1,37 meter lange Dalton Damons stuntdubbel werd om het verschil in schaal geloofwaardig te maken. Damon prees haar later zelfs als de vrouw met “de indrukwekkendste armen die ik ooit heb gezien”.
Met andere woorden: eindelijk heeft Nolan een krachtige vrouw centraal in beeld. Alleen moest ze zich wel voordoen als Matt Damon. Stiekem is dat een perfecte metafoor voor Hollywood. Vrouwen zijn er wel degelijk. Ze schrijven mee, produceren, ontwerpen kostuums, doen de stunts, monteren de films en voeren soms letterlijk de gevaarlijkste scènes uit. Alleen zie je ze vaak niet. Hun werk verdwijnt achter het gezicht van een mannelijke ster. Ook Christopher Nolan heeft een vrouw als rugsteun. Zijn echtgenote, Emma Thomas, met wie Nolan al dertig jaar samenwerkt, produceerde iedere film waarin hij de regisseur was. Ze is mede het creatieve brein achter al zijn films, en toch kent vrijwel niemand haar naam.
Dat maakt Nolan overigens nog geen slechte filmmaker. Integendeel. Weinigen kunnen zo’n spectaculair visueel universum bouwen als hij. Zijn liefde voor praktische effecten, echte locaties en ambacht is bewonderenswaardig. Maar juist daarom is het zo jammer dat zijn vrouwelijke personages achterblijven bij de technische genialiteit van zijn films. Alsof hij de werking van een zwart gat tot in detail kan uitleggen, maar een vrouw met een eigen innerlijk leven ingewikkeld vindt.
Hoe dan ook, laat dit je niet tegenhouden om The Odyssey te bezoeken; het is vast een plaatje. Maar kijk in de bioscoop eens een keertje extra naar Devyn Dalton’s heroïsche spierballen, want die bieden een dieperliggende historische reflectie dan de film misschien bedoeld heeft. Namelijk: zelfs als je vrouwen niet ziet, is hun invloed overal waar te nemen.