Kun je van iemand houden als je hun standpunten haat?
Door: Luuke Raaijmakers
“Goh. Ik had niet verwacht dat je links was.” Hij gebaart naar mijn jurk, die ik speciaal voor deze date had gekocht. Zijn wapperende handbeweging heeft een air van teleurstelling. In zijn ogen zie ik de belangstelling uitdoven. Jammer. De avond was tot dat punt heel leuk: we hadden gepraat over onze gedeelde interesse in de natuur, deelden onze guilty pleasure-obsessie voor B&B Vol Liefde en hij vertelde leuke anekdotes over de bizarre reizen die hij had gemaakt. Tot we per ongeluk op het onderwerp ‘abortus’ terechtkwamen.
Terwijl ik half grappend vertelde dat mannen met hun tengels uit de baarmoeder van vrouwen moesten blijven, zag ik hem verstrakken. Mijn date bleek rechts te stemmen en denken. Op politiek vlak bleken we nauwelijks verder van elkaar af te kunnen staan, en ook tussen ons ontstond langzaam een afstand. Had ik me dan zo vergist?
Een halfjaarabonnement op OPZIJ (€ 41,50) met als cadeau het boek Wegwijzer voor nabestaanden van Marieke Henselmans
€ 41,50€ 41,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Een jaarabonnement op OPZIJ (€ 81,50) met als cadeau TWEE boeken van Hedy d’Ancona
€ 81,50€ 81,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Het is een probleem waar steeds meer daters tegenaan lopen. Op datingapps kun je inmiddels je politieke voorkeur vermelden en volgens Vrij Nederland verschijnen teksten als ‘no conservatives’ en ‘geen woke gedoe graag’ steeds vaker op profielen. Dat is niet zo gek in een land waarin politieke tegenstellingen steeds zichtbaarder worden. In 2024 zag 71 procent van de Nederlanders conflict tussen mensen met verschillende politieke opvattingen; in 2022 en 2023 was dat nog iets meer dan 60 procent.
En dus belandt de verzuiling tegenwoordig gewoon op Hinge. Daarbij zoeken mensen sowieso graag een partner die op hen lijkt. Onderzoekers die online datinggedrag bestudeerden, ontdekten dat we potentiële partners aantrekkelijker beoordelen en eerder benaderen wanneer ze onze politieke overtuigingen delen. Duits onderzoek naar koppels vond eveneens sterke politieke homogamie: slechts ongeveer één op de acht mensen met een partijvoorkeur woonde samen met iemand uit een andere politieke partijgroep.
Maar dat roept een lastige vraag op. Moeten we dat wel willen? Een partner is toch geen menselijke versie van je Spotify Wrapped? Het lijkt me juist gezond als iemand af en toe zegt: ‘Volgens mij slaat dat nergens op, wat je nu zegt’. Bovendien blijkt uit recent Amerikaans onderzoek onder meer dan 4.000 mensen dat politieke verschillen weliswaar samenhangen met een iets lagere relatiekwaliteit, maar dat het effect klein is. Waardering voor elkaar en het vermogen om je in het perspectief van je partner te verplaatsen kunnen de gevolgen bovendien verzachten. Ander onderzoek wijst eveneens op iets belangrijks: niet alleen dát partners ruziën over politiek doet ertoe, maar vooral de manier waarop. Hoe vrij mensen zich voelen om hun mening te geven en hoe vijandig conflicten worden, hangt samen met de tevredenheid over de relatie.
Je kunt daarom denk ik prima discussiëren over de hypotheekrenteaftrek zonder daarna demonstratief op de bank te gaan slapen. Maar politiek gaat tegenwoordig ook over abortus, migratie, racisme, lhbti-rechten, klimaat en gendergelijkheid. Onderwerpen die voor veel mensen niet voelen als theoretische beleidsvraagstukken, maar als vragen over wie er vrij, veilig en gelijkwaardig mag leven. Het SCP waarschuwt juist voor ‘affectieve polarisatie’: het moment waarop we niet alleen een standpunt afwijzen, maar een afkeer ontwikkelen van de persoon die het verkondigt.
Daar zit volgens mij de echte relatietest. Niet: kleur jij hetzelfde vakje rood als ik? Maar: kan ik respecteren waarom jij dat vakje rood maakt? Als mijn date lagere belastingen wil en ik hogere, komen we daar met voldoende wijn waarschijnlijk wel uit. Als hij vindt dat vrouwen minder zeggenschap over hun eigen lichaam zouden moeten hebben, wordt het ingewikkelder. Niet omdat ik geen andere mening verdraag, maar omdat zijn politieke overtuiging dan rechtstreeks botst met iets wat ik als een fundamentele waarde beschouw.
Geliefden hoeven dus – denk ik – helemaal niet politiek hetzelfde te zijn. Een beetje ideologische frictie kan zelfs verfrissend zijn. Maar liefde vraagt wel dat je de wereld door de ogen van de ander kunt bekijken zonder vervolgens te denken: mijn god, wat ben jij eigenlijk een lul. Mijn date en ik zijn uiteindelijk ieder onze eigen politieke richting uit gegaan. Zonder ruzie, overigens. En achteraf denk ik dat dat misschien is waar politieke verdraagzaamheid begint: niet met iedereen willen daten, maar wel accepteren dat iemand een goed mens kan zijn zonder hetzelfde stembiljet in te vullen.