Noem een man eens aardig
Door: Luuke Raaijmakers
Laatst noemde ik een man ‘aardig’. Ik bedoelde dat als compliment. Hij is attent, geïnteresseerd, stelt vragen, luistert daadwerkelijk naar de antwoorden en is vriendelijk tegen mensen van wie hij niets nodig heeft. Aardig dus. Alleen bleek ‘aardig’ voor hem een nogal gecompliceerd compliment.
Niet omdat hij onaardig gevonden wilde worden, maar omdat het woord bij (veel) mannen blijkbaar een bijsmaak heeft. Later stuurde hij me zelfs een klein taalkundig onderzoekje. Google Translate bevestigde het onderliggende vermoeden: nice guy en kind guy worden allebei ‘aardige man’. Vriendelijk? Ook ‘aardige man’. De Nederlandse taal heeft blijkbaar een enorme trechter heeft waar allerlei positieve mannelijke eigenschappen bovenin verdwijnen, om er onderaan uit te komen als: aardig.
Een halfjaarabonnement op OPZIJ (€ 41,50) met als cadeau het boek Wegwijzer voor nabestaanden van Marieke Henselmans
€ 41,50€ 41,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Een jaarabonnement op OPZIJ (€ 81,50) met als cadeau TWEE boeken van Hedy d’Ancona
€ 81,50€ 81,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Ik vond dat fascinerend. Want wat is er eigenlijk mis met aardig zijn? Meer dan je denkt. In sociaalpsychologisch onderzoek worden mensen vaak beoordeeld langs twee hoofddimensies: warmte en competentie. Warmte omvat eigenschappen als vriendelijk, betrouwbaar en behulpzaam; competentie gaat onder meer over intelligentie, assertiviteit en daadkracht. En daar begint het genderprobleem: mannelijkheid wordt sterker gekoppeld aan competentie, vrouwelijkheid aan warmte. In experimenten werden zelfs mannelijker ogende gezichten impliciet sterker geassocieerd met competentie en vrouwelijker ogende gezichten met warmte.
Een man ‘ambitieus’, ‘intelligent’, ‘zelfverzekerd’, ‘grappig’ of ‘succesvol’ noemen, zegt dus iets over wat hij kan. Aardig zegt vooral dat hij prettig is voor anderen. Er zit geen macht in. Geen status. Geen seksuele spanning. Aardig is de Labrador onder de complimenten.
En mannelijkheid blijkt nu juist extreem statusgevoelig. Psychologen Joseph Vandello en Jennifer Bosson spreken over precarious manhood: het idee dat mannelijkheid cultureel gezien niet simpelweg iets is wat je bént, maar iets wat voortdurend bewezen en opnieuw verdiend moet worden. In hun klassieke experimenten reageerden mannen sterker op feedback die hun mannelijkheid bedreigde dan vrouwen op vergelijkbare feedback over hun vrouwelijkheid. Een recente meta-analyse van 123 studies met 19.448 mannen bevestigt dat bedreigingen van mannelijkheid gemiddeld daadwerkelijk invloed hebben op gevoelens, gedachten en gedrag. Ik vermoed dat dat gegeven verklaart waarom ‘aardig’ zo gemakkelijk klinkt als: maar verder niet bijzonder aantrekkelijk.
Daar komt nog een tweede probleem bij. De nice guy heeft inmiddels zijn eigen culturele archetype gekregen: de man die benadrukt hoe ontzettend aardig hij is, en daarom vindt dat vrouwen hem iets verschuldigd zijn. Liefde. Seks. Een kans. In de video die mij op dit onderwerp bracht, worden Ross uit Friends en Ted uit How I Met Your Mother langs die meetlat gelegd. Hun vriendelijkheid is geregeld geen eindpunt maar een investering: als ik maar lang genoeg luister, help en wacht, zal zij uiteindelijk begrijpen dat ik de juiste man ben. Dat is belangrijk, want oprechte vriendelijkheid en strategische vriendelijkheid zijn elkaars tegenpolen. De beruchte ‘friendzone’ bestaat alleen wanneer je vriendschap beschouwt als een soort wachtruimte voor seks. Zij heeft je dan niet afgewezen als partner; in jouw hoofd heeft ze verzuimd rendement uit te keren op jouw emotionele investering. De video vat die dynamiek treffend samen aan de hand van films waarin de mannelijke vriend jarenlang blijft wachten tot een vrouw eindelijk inziet dat ze hem zou moeten willen.
Ironisch genoeg heeft onderzoek het cliché dat vrouwen eigenlijk helemaal geen aardige mannen willen ook nooit overtuigend bevestigd. In een studie onder 165 vrouwelijke studenten verkoos meer dan de helft juist de ‘nice guy’ boven de ‘bad boy’ als potentiële date, vooral voor een vaste relatie. Het probleem dus waarschijnlijk niet dat vrouwen aardige mannen onaantrekkelijk vinden. Misschien hebben we mannen geleerd dat aardig zijn onvoldoende is om een man te zijn. Traditionele mannelijkheidsnormen draaien immers vaak om dominantie, zelfredzaamheid, status, emotionele beheersing en het vermijden van alles wat als vrouwelijk wordt beschouwd. Een meta-analyse van 78 onderzoeksgroepen en 19.453 deelnemers vond bovendien dat sterkere conformiteit aan zulke normen samenhing met slechtere mentale gezondheid en minder bereidheid psychologische hulp te zoeken.
Dat maakt het bijna tragikomisch. We klagen dat mannen te weinig praten, te weinig luisteren, hun gevoelens verbergen en vrouwen soms als veroveringen behandelen. En zodra een man vriendelijk, zorgzaam en invoelend blijkt, zeggen we: “Wat ben jij aardig.” Waarop hij denkt: shit.
Ideetje: we moeten het woord daarom juist rehabiliteren. Aardig is geen troostprijs voor een man die niet sexy, stoer of succesvol genoeg is. En al helemaal niet als zelfverklaard keurmerk van mannen die menen dat fatsoen recht geeft op vrouwelijke aandacht. Maar als karaktereigenschap. Want knap zijn is grotendeels toeval. Succesvol zijn deels omstandigheden. Stoer doen kan werkelijk iedere idioot. Maar aardig zijn wanneer niemand je daarvoor iets verschuldigd is? Dat is eigenlijk een behoorlijk sterk compliment.