Hoe je lichaam went aan ongelijkheid

Door: Luuke Raaijmakers

Er zijn weinig dingen waar vrouwen zo overtuigend over kunnen liegen als hoge hakken. “Nee hoor, deze zitten écht lekker”, zeggen we, terwijl onze kleine teen inmiddels geen bloedtoevoer meer heeft en de bal van onze voet aanvoelt alsof we op een Lego-steentje staan. Maar het fascinerende is: na verloop van tijd kunnen hakken daadwerkelijk comfortabeler gaan vóélen. Niet noodzakelijk omdat de schoen beter wordt, maar omdat wij veranderen.

Onderzoek naar vrouwen die regelmatig hoge hakken dragen laat zien dat het lichaam zich aanpast. Langdurig gebruik hangt samen met veranderingen in spieren en pezen; kuitspieren functioneren bijvoorbeeld structureel in een verkorte positie. Daardoor kan lopen op platte schoenen voor fervente hakkendragers juist onaangenaam voelen. Een ander onderzoek vond eveneens significante biomechanische verschillen tussen vrouwen die gewend waren aan hoge hakken en vrouwen die dat niet waren.

De winkel van OPZIJ: losse nummers, abonnementen

Oftewel: draag iets onnatuurlijks lang genoeg en natuurlijk begint vreemd te voelen. Toen ik dit feitje leerde bedacht ik me dat de hoge hak in die zin een verdraaid goede metafoor is voor vrouwenemancipatie. Want waarom dragen vrouwen ze überhaupt zoveel vaker dan mannen? Niet omdat de vrouwelijke voet bij de geboorte denkt: God, wat mis ik toch acht centimeter plastic onder mijn hiel. Hakken functioneren al eeuwen als sociaal signaal en zijn inmiddels sterk verbonden geraakt met vrouwelijkheid en seksualiteit. Experimenteel onderzoek bevestigt hoe diep die associatie zit: dezelfde vrouw wordt op hakken als vrouwelijker, fysiek én seksueel aantrekkelijker en zelfs als iemand met een hogere status beoordeeld. Een ander experiment liet zien dat hakken de manier van lopen veranderen: kleinere passen, meer beweging van de heupen. Proefpersonen vonden vrouwen daardoor aantrekkelijker.

Dat zou allemaal weinig problematisch zijn als het uitsluitend een vrijwillig verkleedpartijtje was. Maar schoonheidseisen zijn zelden expliciet. Niemand hoeft te zeggen dat je hakken móét dragen wanneer iedereen heeft geleerd dat ze je professioneler, vrouwelijker of aantrekkelijker maken.

Soms werd het overigens wél letterlijk gezegd. De Britse receptioniste Nicola Thorp werd in 2015 zonder loon naar huis gestuurd omdat ze platte schoenen droeg; haar werkgever verlangde hakken van vijf tot tien centimeter. Haar protest leidde tot een petitie met 152.420 handtekeningen en uiteindelijk tot parlementair onderzoek. Honderden vrouwen vertelden daarbij over pijn, seksualisering en kledingvoorschriften die voor hun mannelijke collega’s niet bestonden. De Britse overheid publiceerde daarna specifieke richtlijnen over seksediscriminatie in dresscodes.

En pijn is hier geen hyperbool. Een meta-analyse van 81 onderzoeken met in totaal 1.501 deelnemers concludeerde dat hoge hakken onder meer de druk op de voorvoet verhogen en het statische en dynamische evenwicht verslechteren. In Brits parlementair onderzoek rapporteerden vrouwen gemiddeld na ongeveer 67 minuten pijn bij slecht passende hoge hakken; één op de vijf al binnen tien minuten.

Toch zou ik mijn hakken niet willen verbieden. Ik vind ze prachtig. Soms voel ik me er zelfs machtiger door (heeft wellicht ook iets te maken met mijn kabouter-lengte). En ook dat is de ingewikkeldheid van emancipatie: iets kan tegelijkertijd plezierig én het product van een ongelijke norm zijn. Met dit in ons achterhoofd is het goed om je bewust te blijven: waardoor is een bepaalde keuze prettig gaan voelen? We wennen tenslotte niet alleen met ons hoofd aan verwachtingen. Soms veranderen onze spieren gewoon mee.