Waarom kunnen mensen aan de macht geen woord houden?
Door: Luuke Raaijmakers
Ik weet nog de massale vreugde die we met een groot deel van links Nederland voelden, toen D66 de verkiezingen won. Eindelijk zouden onderwerpen zoals klimaat, zorg, emancipatie en cultuur hoger op de prioriteitenlijst komen te staan. En, niet onbelangrijk, we zouden een minister-president krijgen die uitgesproken pro-Palestina is en zelfs meeliep met de Rode Lijn-demonstratie! Althans: dat dachten we. Want op 8 november, tijdens een nieuw protest, ontbrak een gezicht dat we tijdens de campagne enthousiast zagen meelopen. Rob Jetten was nergens te bekennen. Toen een verslaggever van RTL Nieuws hem vroeg of hij baalde dat hij er niet bij was geweest, antwoordde Jetten: “Nee, want ik vind het totaal niet mijn rol om bij zo’n demonstratie te zijn. Daar willen mensen laten zien dat ze echt geëmotioneerd zijn over de verschrikkelijke situatie voor miljoenen Palestijnen, en tegelijkertijd een oproep aan het kabinet doen.”
Een halfjaarabonnement op OPZIJ (€ 41,50) met als cadeau het boek Wegwijzer voor nabestaanden van Marieke Henselmans
€ 41,50€ 41,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Een jaarabonnement op OPZIJ (€ 81,50) met als cadeau TWEE boeken van Hedy d’Ancona
€ 81,50€ 81,50Opties selecteren Dit product heeft meerdere variaties. Deze optie kan gekozen worden op de productpagina
Ontevreden over het antwoord vroeg de journalist of het Jetten raakte dat 200.000 mensen hadden laten zien dat ze vonden dat het kabinet te weinig deed. Weer reageerde Jetten ontkennend: “Nee, ik vind dat ook horen bij Nederland.” Nu begrijp ik best dat je als minister-president niet iedere zaterdag met een protestbord op het Malieveld kunt staan. Maar sinds wanneer betekent regeringsverantwoordelijkheid dat je je idealen bij de ingang van het Torentje moet inleveren? Ik besloot eens uit te zoeken of er misschien een wet bestaat die voorschrijft dat een minister-president zijn politieke overtuigingen moet achterlaten zodra hij aan de macht komt. Volgens artikel 42 van de Grondwet zijn ministers verantwoordelijk voor het regeringsbeleid, en artikel 45 bepaalt dat de ministerraad beraadslaagt en besluit over het algemene regeringsbeleid. Maar nergens staat dat een premier geen uitgesproken politieke mening mag hebben, laat staan dat hij geen demonstratie mag bijwonen.
Wat er wél bestaat, is een politieke werkelijkheid waarin compromissen onvermijdelijk zijn. Nederland kent een coalitiestelsel: wie wil regeren, moet samenwerken met partijen die er soms totaal andere ideeën op nahouden. Bovendien wordt van een minister-president verwacht dat hij niet alleen zijn eigen achterban vertegenwoordigt, maar het hele kabinet bij elkaar houdt. Dat vereist diplomatie en voorzichtigheid, waardoor je jezelf wellicht wat vaker moet nuanceren. Maar er is een verschil tussen compromissen sluiten en je overtuigingen verbergen. Demonstreren tegen je eigen beleid voelt weliswaar misschien wat krom, maar het is ook vreemd om te doen alsof de demonstranten niet jouw politieke idealen van een jaar geleden vertegenwoordigen. Tijdesn verkiezingen worden politici beloond voor harde standpunten, maar zodra ze macht hebben vanwége die standpunten mogen die ineens niet meer uitgesproken worden. Laat staan gerealiseerd. Natuurlijk kan een premier niet alles waarmaken wat hij tijdens zijn campagne heeft beloofd, maar als idealen altijd loze beloftes zijn, wat hebben we dan aan deze lege woorden?