Seks en macht: waarom hebben die twee zoveel met elkaar te maken?

Door: Luuke Raaijmakers

Er bestaat al zeven jaar een WhatsAppgroep met zo’n duizend leden, bedoeld voor ‘echte mannen die van vrouwen houden’. Klinkt vrij onschuldig. Ik bedoel: wie houdt er nou niet van vrouwen? Totdat je verder leest in de groepsbeschrijving: ‘Er mogen geen foto’s van dikke vrouwen in of van vrouwen die van grote afstand zijn gefotografeerd.’ Wanneer je verder kijkt in de groep, zie je foto’s van nietsvermoedende vrouwen in het openbaar, die door de leden worden beoordeeld met emoji’s. Hartjes, duimpjes en perziken, maar ook varkens en walvissen. Deze Achterhoekse groep, genaamd ’t Haviksoog, werd ontdekt door Pointer. In de groep werden zogenaamde creepshots gedeeld: stiekem gemaakte beelden van nietsvermoedende vrouwen in het openbaar. In ’t Haviksoog ging het voornamelijk om foto’s van vrouwenbillen. Volgens onderzoek van Pointer werden er minstens 13.000 beelden van vrouwen in Nederland gedeeld.

Een vreemde eigenschap die ik heb, is dat ik bizarre dingen altijd graag op persoonlijk niveau wil begrijpen. Wat drijft mensen om bepaalde dingen te doen? Wat voelen ze daarbij? En zou ik dat gevoel zelf ook kunnen oproepen? In 2012 ging er een video viraal van een 27-jarige man, Nathaniel, die openhartig vertelde over zijn seksuele relatie met zijn rode Chevrolet Monte Carlo uit 1998, die hij ‘Chase’ noemde. Hij liet onder meer zien hoe hij de auto kuste, streelde en tegen de motorkap aan wreef. Jaren na het zien van die video probeerde ik me nog voor te stellen wat Nathaniel in auto’s zag, waar dat gevoel vandaan kwam en of ik het zelf ook zou kunnen oproepen als ik mijn best deed. Hoewel dat laatste niet lukte, kon ik me er wel enigszins een abstracte voorstelling van maken. Een eenzame man, glimmende materialen, het gevoel van luxe dat de auto hem misschien gaf, ronkende geluiden. Niet mijn ding, maar ergens kon ik zijn gevoel volgen.

Diezelfde denkoefening probeerde ik toe te passen op de mannen uit deze creepshotgroep. Wat zou er nou precies zo opwindend zijn aan het stiekem fotograferen van vrouwen en het delen van die beelden met een groep mannen? Bij het maken van de foto’s kon ik me – hoe pervers ook – nog enigszins voorstellen waar de spanning vandaan kwam. Het mag niet en je doet het stiekem. Het verboden karakter kan op zichzelf al een bepaalde spanning oproepen. Maar waarom die beelden vervolgens delen met een gigantische groep mannen? Waarom samen vrouwen beoordelen, uitlachen en vernederen? Daar lijkt namelijk iets anders mee te spelen dan alleen seksuele opwinding: status, groepsdruk en macht. Onderzoek naar seksueel geweld laat zien dat seksuele drijfveren lang niet altijd de enige motivatie zijn. Ook de behoefte aan controle, dominantie en macht kan een belangrijke rol spelen. Het gaat dan niet uitsluitend om seksuele bevrediging, maar ook om het gevoel boven een ander te staan.

Wanneer mannen in een geheime groep stiekem gemaakte foto’s van vrouwen delen, hoeft het dus niet alleen om een seksuele fetisj te gaan. Het kan ook een manier zijn om onderling status te verwerven, grenzen te overschrijden en hun dominantie te bevestigen. En misschien nog wel belangrijker: om zich ‘mannelijk’ te voelen. Want als samenleving leren we mannen nog altijd dat mannelijkheid en macht hand in hand gaan. Dat een ‘echte man’ dominant, sterk en seksueel succesvol hoort te zijn. En dat de lichamen van vrouwen en meisjes er zijn om naar te kijken, over te oordelen en aanspraak op te maken, of zij dat nu willen of niet. Diezelfde machtsdynamiek lijkt ook een rol te spelen in de Cornell-zaak van een tijdje geleden. Ook daar rees de vraag in hoeverre het vermeende seksuele wangedrag niet alleen voortkwam uit lust, maar ook uit een cultuur waarin mannen hun status tegenover elkaar bevestigen door vrouwen te vernederen.

Uiteindelijk ben ik vooral blij dat ik me wél enigszins in Nathaniel kon verplaatsen, maar niet in de mannen van ’t Haviksoog. Nathaniel deed, voor zover bekend, niemand kwaad met zijn liefde voor Chase. Hij hoefde geen vrouwen te vernederen, geen grenzen te overschrijden en niemand iets te bewijzen over zijn mannelijkheid. Ik denk dat de mannen van ’t Haviksoog daar nog iets van leren. Want uiteindelijk zegt de manier waarop je met anderen omgaat veel meer over je mannelijkheid dan de macht die je over hen probeert uit te oefenen. Of, beter gezegd: een beetje meer menselijkheid en een beetje minder mannelijkheid zou sommige mannen goed doen.