Nieuw onderzoek: waarom vrouwelijke politici vaker uitvallen

Er is een vreemde tweedeling aan de hand in de politieke wereld. Vrouwen vinden steeds vaker de weg naar de politiek, maar vrouwelijke politici vallen ook vaker uit. In 2023 schreef Opzij bijvoorbeeld nog enthousiast over een primeur: voor het eerst was er een meerderheid van vrouwen in het kabinet. Helaas was dat van korte duur. In 2024 telde het kabinet nog maar 10 vrouwelijke bewindsleden tegenover 18 mannelijke collega’s. Waarom verdwijnen vrouwen zo snel weer van het politieke toneel? Politicologe Zahra Runderkamp deed hier onderzoek naar.  

Allereerst is het belangrijk om stil te staan bij waarom het eigenlijk belangrijk is dat vrouwen in de politiek blijven. Is het erg als er steeds nieuwe vrouwelijke gezichten in de politiek komen, in plaats van dat dezelfde vrouwen langer blijven? Zahra zag tijdens haar onderzoek dat dat veel uitmaakt. “Er is een verschil tussen verkozen worden, en blijven. Het is goed dat meer vrouwen toetreden tot de politiek, maar het is ook heel belangrijk dat vrouwen langer in de politiek blijven. Wanneer dat gebeurt, kunnen ze expertise opbouwen en wordt er vaker naar hen geluisterd. De stem van vrouwen wordt met tijd krachtiger. Maar die tijd is er vaak niet omdat vrouwen vaak binnen één termijn de politiek weer verlaten. De focus ligt dus te veel op enkel de werving van vrouwen en te weinig op duurzaamheid.”

De winkel van OPZIJ: losse nummers, abonnementen

Vicieuze cirkel

Zahra deed onderzoek naar de hele politieke levenscyclus van vrouwen: van het moment dat ze geïnteresseerd raakten in de politiek, tot hun tijd in de politiek en het punt dat vrouwen weer afhaakten. Al in die eerste fase gaat het vaak mis. Zelf ondervond Zahra dit ook: toen ze tien jaar was, wilde ze dolgraag burgemeester worden. Terwijl dit bij jongens gestimuleerd werd, kon zij vooral op gelach rekenen. Want burgemeesters, dat zijn toch mannen? Door het gebrek aan rolmodellen belanden we eigenlijk in een vicieuze cirkel, merkte Zahra. “Wanneer je als kind bijvoorbeeld alleen mannelijke minister-presidenten op televisie ziet, dan leer je dat dat de realiteit is. Daardoor gaan minder meiden dat als carrière-optie zien, en blijft het dus ook de realiteit.”

Ongeschreven regels en praktische problemen

Rolmodellen zouden dus kunnen bijdragen aan de werving van vrouwen, maar hoe gaat het dan mis wanneer vrouwen eenmaal in de politiek werken? Zahra sprak voor haar onderzoek met vrouwen die gestopt zijn in de politiek om naar hun beweegredenen te vragen. Daarin werd duidelijk dat ervan uit wordt gegaan dat politici geen zorgtaken hebben. “De vrouwen die ik interviewde benoemden vooral moeilijkheden om het moederschap te combineren met hun werk in de politiek”, vertelt Zahra. “Op allerlei verschillende terreinen ontstonden er problemen. Ten eerste tijdens de zwangerschap: politici worden vier maanden tijdelijk ontslagen, in plaats van zwangerschapsverlof te krijgen. Als het kind dan eenmaal geboren is dienen zich de volgende problemen aan. Het onderzoek liet zien dat er bij veel gemeenten geen goede kolfruimtes zijn, vergaderingen vonden plaats op tijden waarop de kinderen van school gehaald moesten worden of naar bed gebracht moesten worden, en je wordt geacht altijd beschikbaar te zijn. Al die dingen bleven zich opstapelen tot het niet meer ging.”

Ook legden de vrouwen de lat hoog voor zichzelf. Zo benoemden geïnterviewden hoe ze expres ‘moeilijke’ portefeuilles op zich namen, omdat ze een drang voelden om te bewijzen dat ze het konden. Ondanks dat werd hun werk niet altijd gewaardeerd: een geïnterviewde ex-partijleider vertelde aan Zahra dat punten die zij aanhaalde structureel niet werden meegenomen in vergaderingen. Er werd minder naar haar geluisterd en ze werd minder serieus genomen door andere partijleiders. 

Seksisme en haat

Vrouwelijke politici krijgen daarnaast met meer haat en seksisme te maken dan hun mannelijke collega’s. Een bekend voorbeeld zijn de bedreigingen waar Sigrid Kaag mee te maken kreeg, die uiteindelijk hebben geleid tot haar vertrek uit de politiek in 2023. Ook afgelopen mei ging er weer een verhaal viraal: Amber, een 23-jarig gemeenteraadslid, werd online lastiggevallen. Zo kreeg ze opmerkingen als ‘bloedmooi maar oliedom’ en ‘gebruik je bikinifoto’s maar als campagnefoto’s’.

Maar het seksisme beperkt zich niet alleen buiten de werkvloer, ook binnen de politiek krijgen vrouwelijke politici ermee te maken. Zo vertelde een geïnterviewde in Zahra’s onderzoek: ‘Ik kreeg tijdens vergaderingen regelmatig de vraag: waar zijn je kinderen? Geen enkele man kreeg die vraag, wat ik heel idioot vond’. Ook benoemde een andere vrouw dat de dynamiek binnen de politiek onveilig voelde. Wanneer ze bijvoorbeeld iets benoemde wat niet goed ging, kreeg ze als reactie wat ze daar dan deed.

Hoe nu verder?

Onderzoeken zoals deze zijn een eerste stap naar verbetering, doordat de problematiek duidelijk in kaart gebracht wordt. Een volgende goede stap zou volgens Zahra een ‘gendersensitief parlement’ zijn, wat een aantal andere landen al hebben. “Door zo’n systeem wordt er heel scherp gekeken of iedereen binnen het parlement mee kan doen, en waar er nog ongelijkheid is. Wanneer je weet waar de schoen wringt, kan er meteen op gehandeld worden om het aan te pakken.”

Ook heeft Zahra recent een groot project afgerond met stichting Stem op een Vrouw om zwangerschapsverlofregelingen in de politiek te verbeteren. Met dit soort initiatieven hoopt ze stapje voor stapje de omstandigheden voor vrouwen te verbeteren, zodat uitval binnen de politiek voorkomen kan worden.

Lees hier het onderzoek van Zahra Runderkamp.